De hand moet aan de kraan, zegt Loppersum

Wie wil er in Loppersum wonen? Experts voorzien zwaardere aardbevingen door gaswinning. De bewoners vragen minister Kamp vanavond uitleg.

Nederland. Middelstum, 08-08-2006 De provincie Groningen is dinsdagochtend rond zeven uur getroffen door een aardbeving. De schok had een kracht van 3,5 op de schaal van Richter. Iets na het middaguur volgde nog een flinke naschok met een kracht van 2,5. Dat heeft het KNMI gemeld.Aardbeving Groningen veroorzaakt scheuren in muren. Bert Bolthuis (foto) en Jan Veenstra van Werkgroep Scheurmeting controlen en fotograferen de scheurmeters om te controleren wat de verschillen zijn met de vorige beving. De aardbevingen ontstaan doordat het winnen naar gas door de NAM die spanningen in de bodem opwekt. Naarmate er meer gas wordt gewonnen, neemt de spanning toe. Foto: Patrick Post/ Hollandse Hoogte Patrick Post/Hollandse Hoogte

Hij is hobbyboer in Eenum. Zijn boerderij, verbouwd in 1982, staat op een Groninger wierde en kijkt uit over besneeuwde akkers met in de verte de molen en kerk van Zeerijp. Er zitten scheuren in de gevel en in de muren, sommige barsten lopen tot in de vloer. En na de aardbeving bij het buurtschap Huizinge op 16 augustus bleek dat de fundering op drie plekken doormidden is.

De boer heeft foto’s laten maken,vertelt hij, een schadevergoeding aangevraagd en wacht nu af of de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) die toewijst – „zet mijn naam daarom maar niet in de krant”. Maar sinds vrijdag bekend werd dat de bevingen krachtiger worden, bekruipt hem „een onbehaaglijk gevoel”. Wie garandeert hem dat er geen ongelukken gaan gebeuren? Kan hij zijn huis nog wel tegen een fatsoenlijke prijs kwijt als de tijd daar is? Wie wil er überhaupt nog in Eenum wonen?

Scheuren in muren en draagbalken. Betonnen mestkelders die lek raken. Supermarkten waar de boodschappen uit de schappen trillen. Voor de naar schatting 40.000 Groningers die bovenop de gasbel bij Slochteren wonen, is dat geen nieuws. Het KNMI telde tot nu toe 854 aardschokken als gevolg van gaswinning. Gemiddeld zo’n vijf per jaar hadden een kracht van 2 tot 3,5 op de schaal van Richter.

Maar er komen meer en zwaardere aardbevingen, bleek vrijdag uit onderzoek door het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), het KNMI en de NAM. Ze kunnen een kracht hebben van 4 of meer op de schaal van Richter. Dat hangt samen, schrijven de experts, met de hoeveelheid gas die uit de grond wordt gehaald. Sinds 2000 heeft de NAM de gasproductie uit dit ‘Groningenveld’ verdubbeld, van 20 tot 30 miljard kuub per jaar naar 45 tot 50 miljard kuub.

Dat gebeurde zonder dat de bevolking dat wist. Ook de Groninger Bodem Beweging, die gedupeerden van aardbevingen bijstaat, wist het niet. „Een erkenning van wat we vermoedden, maar een volkomen verrassing” reageert burgemeester Albert Rodenboog (CDA) van Loppersum verbouwereerd. „Terwijl ik toch regelmatig in het belang van de veiligheid van mijn burgers op bezoek ga bij de NAM en ze de oren van het hoofd vraag.”

De toezichthouder op de ‘mijnen’ adviseert nu in het Groningenveld minder gas op te pompen, om meer schade aan de huizen voorkomen. Maar daar wil minister Kamp (Economische Zagen, VVD) nog niet aan. Tegenover het lokale veiligheidsbelang, zegt hij, staan economische belangen. Bij 20 procent minder gaswinning komt er 2,2 miljard euro minder per jaar in de schatkist. En nagenoeg alle Nederlanders gebruiken het gas om hun huis te verwarmen en te koken – daarvoor is het onbewerkte gas uit Noorwegen of Rusland geen alternatief.

Mede op aandringen van de Tweede Kamer laat de bewindsman nu uitzoeken hoeveel zwaarder de aardschokken precies worden en in hoeverre er andere technieken bruikbaar zijn. Pas als dat onderzoek af is, op zijn laatst op 1 december, hakt hij een knoop door.

Intussen zijn de Groningers „de klos”, in de eerste plaats in Loppersum en omgeving, waar de kans op aardbevingen het grootst is. De huizenprijzen zijn dit weekend al gekelderd, vertelt Jan Palland, voorzitter van NVM-makelaars in Groningen.

„We zijn niet meer veilig in onze huizen”, waarschuwt voorzitter Bettie van Veen van de Groninger Bodem Beweging. „Begon bij de zware aardbeving op 16 augustus het carillon in Loppersum spontaan te spelen, en zagen we in Garsthuizen het landschap golven, bij de komende aardschokken wordt dat heel veel erger.”

Samen met secretaris Hilda Groeneveld uit Middelstum loopt ze zondagmiddag het gemeentehuis van Loppersum uit. Ze zijn aangedaan na een gesprek met minister Kamp en de burgemeester. Boos ook. Hoe kon de NAM jarenlang een verband tussen gasproductie en aardbevingen verdoezelen? Waarom mag de NAM nog steeds zelf schade afhandelen in plaats van een onafhankelijke partij? Waarom, vraagt Groeneveld, wordt naast de kracht de energie-intensiteit niet gemeten – want de klei versterkt de aardschokken.

Van Veen: „Kamp noemde de NAM een betrouwbare organisatie en begon toen over de mooie omgeving.”

Groeneveld: „Hij trekt een rookgordijn op. Wat hebben we daaraan als het hier straks een verboden gebied is met een hek eromheen waar niemand meer mag wonen?”

Maar de NAM heeft toch 100 miljoen euro uitgetrokken om woningen en gebouwen uit voorzorg te verstevigen? „Smeergeld”, smalen de vrouwen van de Groninger Bodem Beweging. Bovendien „weinig realistisch” – als dat bedrag verdeeld moet worden over 10.000 huizen, kan je er weinig mee. „Zet daar gerust maar een paar nullen achter.”

Nee, als je het hun vraagt, is er, indachtig communistenleider Fré Meis, maar één oplossing: „De hand moet aan de kraan.” Alleen met trager oppompen kun je meer schade aan de huizen voorkomen. Vanavond zullen ze daarvoor pleiten, op een bijeenkomst waar de minister, de burgemeester en de directeur van de NAM bewoners over de onderzoeken bijpraten.

Hilda Groeneveld: „Het westen heeft economisch profijt van het gas hier. Maar ons kost het geld, wij lijden de schade.”

Bettie van Veen: „Een beving, schade, repareren. Weer een beving, schade, repareren. Wie kan er nou met zo’n toekomst leven?”

    • Wubby Luyendijk