Amerika als uniek land

Barack Obama’s inauguratierede werd door voor- en tegenstanders onmiddellijk een progressieve speech genoemd. Logisch: Obama sprak zich uit voor homorechten, hield een pleidooi voor duurzame energie en sprak enthousiast over gelijkheid. Maar wat mij als Europeaan opviel, was juist het partijoverstijgende narratief van Amerika als uniek land.

Een groot deel van de Amerikanen gelooft in ‘American exceptionalism’, het idee dat Amerika, door zijn unieke oorsprong en geschiedenis, fundamenteel verschilt van (en superieur is aan) andere westerse landen. Obama’s speech was vergeven van de verwijzingen naar dit idee.

Obama wordt door zijn tegenstanders vaak verweten dat hij een ‘on-Amerikaanse’ president is: hij zou een gevaarlijke socialist zijn die Amerikaanse waarden verkwanselt met bijvoorbeeld zijn zorgplan en stimuleringsmaatregelen. Daarnaast heeft hij het een paar jaar geleden gewaagd het Amerikaans exceptionalisme te relativeren door te zeggen: „I believe in American exceptionalism, just as I suspect that the Brits believe in British exceptionalism and the Greeks believe in Greek exceptionalism.” Er volgden woedende reacties van met name conservatieven die Obama zagen als landverrader. Hoe durfde hij het unieke karakter van Amerika te bagatelliseren!

In zijn tweede inauguratierede noemde Obama Amerika een buitengewone natie: „What makes us exceptional, what makes us America is our allegiance to an idea articulated in a declaration made more than two centuries ago.” Vervolgens weidde hij uit over de Amerikaanse ‘founding creed’, de Founding Fathers, de Grondwet, en de unieke Amerikaanse opdracht om de eeuwenoude grondbeginselen in de praktijk te verwezenlijken.

Een dergelijk patriottisme is in Nederland ondenkbaar. Niet alleen is nationalisme hier sinds de Tweede Wereldoorlog verdacht, ook hebben wij nooit een naar het religieuze neigende verering gehad van onze ‘oorsprong’. Stel je eens voor dat Mark Rutte bij de installatie van zijn kabinet een gloedvolle rede had gehouden over Willem van Oranje, het Plakkaat van Verlatinghe en de Tachtigjarige Oorlog. Waarschijnlijk zou het hem net zo zijn vergaan als Jan Peter Balkenende, die met zijn ‘VOC-mentaliteit’ nog jarenlang belachelijk is gemaakt.

Obama’s rede liet niet alleen zien hoe progressief hij is, maar ook hoe Amerikaans hij is – hoe graag wij Europeanen hem ook zien als ‘een van ons’.

    • Floor Rusman