Mijn hart staat ver van mij af

Voor zijn nieuwe boek Kijk op deze tijd interviewde voormalig SP-leider Jan Marijnissen (60) mensen die uitblinken in hun vak. „Dat mijn broer Chris het verstandelijk vermogen van een vierjarige heeft, vond ik aanvankelijk best moeilijk.”

Titus

„ Rembrandt heeft een prachtig portret van zijn zoon Titus geschilderd. Titus in monnikspij. Wacht, ik ga even een reproductie halen. Zie je die dromerige blik? Daar kan ik eindeloos naar kijken. Dat een vader zijn zoon zo schetst vind ik heel bijzonder. Ze hebben mij wel eens gevraagd of het beeld mij aangrijpt omdat ik mijn vader op tienjarige leeftijd ben verloren. Dat zou kunnen, maar ik ben daar niet mee bezig. Ik heb al vroeg geleerd om niet te peuren in dingen waar je weinig aan kunt doen of die je nog niet verwerkt hebt. ‘Let nou op’, denk ik, als mensen hun eigen geschiedenis met veel aplomb analyseren. De zoektocht is nooit af. We hebben allemaal krassen op onze ziel. De kunst is ermee te leven. Ik heb mijn vader niet gemist in de jaren na zijn dood. De kostschool waar ik terechtkwam was geen pretje, maar toen ik na twee jaar terugkwam, heb ik het driedubbel ingehaald. Ik was een vrij man, zolang ik thuis de boodschappen deed. Mijn moeder en ik konden heel goed met elkaar overweg.”

Chris

„Tien jaar geleden is mijn moeder overleden. Toen ik aan het opruimen was, vond ik een gedicht van haar hand.

Zij zijn mijn kinderen en mijn liefste vreugd

Zij zijn mijn zorgen, mijn verdriet en pijn

Zij houden mij met hart en ziel gevangen

Met duizend draden, ongezien, ragfijn

Met duizend draden van verlangen, liefde, tederheid en pijn

Vanaf het uur voor hun geboorte

Tot het mijn laatste uren zijn.

Het is de moederliefde ten voeten uit hè? Zó onvoorwaardelijk. En dan krijg je vier lastige kinderen. De ene zoon wordt stakingsleider, de andere is mongoloïde. De ene dochter blijkt lesbisch, de andere trouwt met een gescheiden man. Hoe mijn moeder daarmee omging vind ik onvoorstelbaar. Großzügigkeit zouden de Duitsers zeggen. Dat mijn broer Chris het verstandelijk vermogen van een vierjarige heeft, vond ik aanvankelijk best moeilijk. Hij kan niet praten. Maar ik heb me met de feiten verzoend. We lijken veel op elkaar, alleen hij heeft mooiere ogen en oren.”

God

„Ik ben zes jaar misdienaar geweest, maar kan mij niet herinneren dat ik ooit een relatie met God heb gehad. Wel voel ik mij deelgenoot van de culturele erfenis van het christendom. Alleen bij excessen – priesters die zich misdragen of de paus die foute uitspraken over homo’s doet – kom ik in opstand.”

Hart

„Als je ‘hart’ zegt, denk ik dat je ‘hard’ met een ‘d’ bedoelt. Kennelijk staat mijn hart ver van mij af. Terwijl ik toch twee keer een hartaanval heb gehad, ja. De laatste keer was vorige zomer, tijdens de pauze van het partijcongres. Ik werd onwel. Ik was bezig met de voorbereiding van de beantwoording van de gestelde vragen. In het ziekenhuis, omringd door specialisten, kreeg ik een hartstilstand. Gelukkig dáár, al ben ik nooit bang geweest voor de dood.

„Niet zozeer mijn hartproblemen waren de aanleiding om te stoppen als fractievoorzitter. Mijn rug was meer de oorzaak, ik heb vier hernia’s gehad. De laatste keer was in 2007. Ik heb maanden op de bank gelegen, met veel pijn. Op het laatst was het niet meer te harden. Stel dat ik in een rolstoel zou eindigen? Ik droeg een steeds groter leven met mij mee. Het werd tijd voor een frisse wind.”

Linkse samenwerking

„Ik heb het altijd frustrerend gevonden dat die samenwerking op nationaal niveau nooit echt van de grond gekomen is. Je kunt wel een lijstverbinding aangaan, zoals vorig jaar bij de Tweede Kamerverkiezingen, maar wat heeft het voor zin als de SP bij de formatie buitenspel wordt gezet? Er is maar één manier om dit patroon te doorbreken: de SP moet landelijk groter worden dan de PvdA. Alleen zó raken de sociaal-democraten ervan doordrongen dat samenwerking van twee kanten moet komen. Het is een kwestie van tijd. We genieten veel sympathie.”

Roemer

„Emile is sympathiek en betrokken. Hij bindt mensen. Dat hij niet als grote winnaar uit de verkiezingen is gekomen, kun je hem niet aanrekenen. Diederik Samsom was the new kid on the block. Emile werd geframed als de man die van grote hoogte viel. Ik geloof niet dat ‘de media’ karaktermoord hebben gepleegd, zoals zijn campagnemedewerker in een tv-portret van Coen Verbraak concludeerde. Als je hoog in de peilingen staat, weet je dat er grof geschut wordt ingezet.

„Nee, ik behoorde niet tot Emiles vertrouwelingen tijdens de campagne. We hebben elkaar amper gesproken. Het team dat hem in 2010 aan een zege hielp, stond hem de laatste keer ook bij. Met die mensen kon Emile voor zijn gevoel het beste uit de voeten. Was het team onvoldoende voorbereid op de plotselinge opkomst van Samsom? Daar hebben wij niet over nagekaart. Ik heb Emile op de verkiezingsavond alleen een advies gegeven: ‘Je moet er nú staan. Nú beginnen met de campagne voor de volgende verkiezingen. Mensen willen van jou horen hoe het verder moet.’

„Emile deed wat hij moest doen. Hij hield een mooie toespraak. De teleurstelling was groot dat hij niet gewonnen had. Maar hij besefte ook dat hij had kunnen verliezen; de SP heeft even op veertien zetels gestaan.”

Tovenaar van Oz

„In de loop van mijn politieke carrière heb ik heel wat bijnamen gekregen. Ze verwijzen meestal naar mijn Brabantse afkomst of vermeend autoritaire leiderschapsstijl. Vleiend zijn ze zelden. Waar ‘de tovenaar van Oz’ vandaan komt weet ik niet. Ik woon in Oss met dubbel ‘s’ en aan toveren heb ik nooit gedaan. Vaak wordt mensen een bijnaam gegeven om ze in een kwaad daglicht te stellen en een inhoudelijk gesprek uit de weg te gaan. In Afrika hebben ze een mooi gezegde: Geef een hond een slechte naam, en maak hem af.”

Mannenbolwerk

„Ik had graag meer vrouwen geïnterviewd voor mijn nieuwe boek Kijk op deze tijd, maar kwam tot nu toe niet verder dan drie: Wouke van Scherrenburg, Ruth Oldenziel en Corine de Ruiter. Ik zocht mensen die uitblinken in hun vak én over de schutting kunnen kijken. Ik heb echt mijn best gedaan meer vrouwen te vinden, maar miste vaak die gelaagdheid. Zou het een erfenis zijn van onze geschiedenis? De SP was ook lange tijd een mannenbolwerk. Als ik een vrouw met kwaliteiten tegenkwam, probeerde ik haar meteen in te lijven. Of ik een goede interviewer ben durf ik niet te zeggen. Wel valt het mij op hoe vaak ik bij het lezen van andermans interviews constateer dat ik hele andere vragen zou hebben gesteld.”

Steffi Graf

„Wat ik met Steffi heb? Eh, niks. Ze is toch al getrouwd met Andre Agassi? Naar ik begrijp hebben ze een goed huwelijk. Maar God, wat kon die vrouw tennissen! Ze doorbrak het tuttige imago van haar sport, samen met Martina Navratilova. Als kind hing ik vaak rond op de tennisbaan tegenover ons huis in Oss. Beetje kijken, beetje kletsen. Met mijn gympies mocht ik de baan niet op. Sterker: ik heb nog nooit een racket vast gehouden. Maar ik volg de sport graag.”

Kwartiermaker

„Ik doe mijn leven lang onderzoek, als een journalist. Niet dat ik daar mijn geld mee verdien, maar ik benader de politiek op een journalistieke manier. Ik praat met mensen op tal van plekken om een oordeel te vormen. Ik ben een pionier: jongste raadslid van Nederland, eerste SP-lid in de Provinciale Staten, eerste Kamerlid van de partij met Remi Poppe. De rol van kwartiermaker past bij mij. Of ik nog zo’n functie ambieer? Wie weet. Misschien word ik wel kunstenaar in New York, of leer ik héél goed drummen. Of ik blijf gewoon Engelse detectives en voetbalwedstrijden kijken, ha ha. Als jongetje leerde ik hoe nuttig verveling kan zijn. Ik reed uren op mijn fiets door de stad. Oss en omgeving ken ik als mijn broekzak.”

    • Ringel Goslinga
    • Danielle Pinedo