Ik heb de regie bij m'n afscheid gepakt

In de rubriek ‘Het laatste woord’ praten mensen over hun laatste levensfase.Daaronder staat wekelijks een necrologie van een niet per se bekende persoon.

„Vorig jaar maakte ik twee begrafenissen mee. Door mijn ziekte beleefde ik ze anders dan anders. Ik dacht: mij zal het niet overkomen dat ik dood in zo’n kist lig en dat al die warmte en gezelligheid en toespraken en mooie muziek dan totaal aan mij voorbijgaan.

„Na de tweede begrafenis, in juli, van Noortje, de vriendin van de organisator van het Gypsy Festival hier in Tilburg, wist ik het zeker. Daar werd zo geweldig gemusiceerd dat ik zei: dit klopt niet, dit had ze zelf moeten meemaken. Als ik zover ben, wil ik zelf aanwezig zijn bij mijn eigen afscheidsbijeenkomst.

„Toen ik dat zei, wist ik nog niet dat ik al zo dicht bij de dood was. Dat bericht kreeg ik in november. Dus ik riep: ‘OK, aan de slag!’ Mijn collega Bartho bij Paradox pakte dat meteen op: ‘Hier heb je een pen en papier, schrijf maar op wie je nog wilt zien optreden.’

„Vier weken later, op zaterdagmiddag 15 december, zat ik op een versierde stoel in de zaal van Paradox. Zeventien optredens kreeg ik aangeboden, in een programma dat bij elkaar vier uur heeft geduurd. Solo-muzikanten, dichters, bands, dansers – klassiek naast experimenteel, slapstick naast serieus, alles en iedereen dwars door elkaar. Dat is altijd mijn grote ideaal geweest. Kunst moet je niet in aparte hokjes stoppen. Kunstenaars moeten elkaar opzoeken en inspireren.

„Vooraf dacht ik: ik ga de hele voorstelling zitten janken. Natuurlijk, af en toe heb ik zeker een traan gelaten. Maar ik heb vooral genoten, intens genoten!

„De middag begon met toespraken. Ik heb zelf een afscheidsspeech gehouden. Ik ben begonnen bij de Batavieren, 50 jaar voor Christus. Toen heb ik meteen de sprong gemaakt naar 1566, de Beeldenstorm, waar de huidige wethouder van Cultuur van Tilburg haar inspiratie vandaan heeft om het mes te zetten in de budgetten voor kunst en cultuur. De politiek steekt het geld liever in een Brabantse cultuurorganisatie met vijf directeuren in een duur kantoorgebouw en in de strijd van Eindhoven om in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden – ja, en dan is het geld op, hè.

„Zo heb ik nog wel wat scherps gezegd over dingen die me dwars zitten. Daarna ben ik een beetje op de filosofische toer gegaan, met een bespiegeling over het woord ‘kiezen’ en de lidwoorden ‘de’ en ‘het’. In de beginfase van m’n ziekte, met een heleboel complicaties en toestanden, zeiden mensen: ‘Nou, nou, je krijgt het wel voor de kiezen’. Toen duidelijk werd dat ik ongeneeslijk ziek was, zeiden ze: ‘Je hebt het niet voor het kiezen, he’.

„Daarop kan ik terugzeggen: ‘Ja, maar ik kan wel zélf kiezen hoe ik mijn leven afsluit. Ik heb de regie gepakt. Ik ben zo ontzettend blij met m’n leven zoals ’t is gelopen. Dat wil ik vieren, samen vieren – en niet straks zo’n treurige toestand rondom een kist en daarna lauwe koffie met droge cake.

„Ik heb geweldig genoten van al die musici, acteurs, schrijvers, beeldend kunstenaars die ik heb leren kennen – van hun werk, van onze samenwerking. Van hen wilde ik zelf afscheid kunnen nemen. Het is een weergaloze middag geworden.

„In de dagen daarna had ik vleugels, leefde ik in een roes waarin ik die middag in m’n hoofd steeds weer opnieuw beleefde. Inmiddels heb ik de volgende crisis al weer te pakken gehad. Ik kreeg last van ‘restless legs’, waardoor ik ’s nachts geen oog dicht deed. En slaaptekort – dat put je uit, dat maakte me zowat depressief. Bovendien: ik ben altijd onder de mensen geweest, ik ging naar tweehonderd optredens en voorstellingen per jaar. Nu zit ik vermoeid en verzwakt op de bank; door de sneeuw kon ik de afgelopen weken niet eens naar buiten voor een wandelingetje.

„Sinds kort krijg ik morfinepleisters. Die hebben me rustig gemaakt. Ik slaap weer goed, da’s fijn. Ik kan nu volop genieten van de huiskamerconcerten die voor mij worden uitgevoerd. Ja, dat is ook zo bijzonder. Er komen hier regelmatig musici aan huis: twee gitaristen, een celliste, dichters ook – allemaal komen ze speciaal voor mij optreden. Of ik word uitgenodigd bij een doorlooprepetitie in Paradox. Dan spelen ze het hele concert alvast voor mij. Ongelofelijk dat mensen dat allemaal voor mij doen! Zo blijft het leven voor mij tot op het einde een geschenk.

„Verdrietig dat het straks voorbij is, ben ik niet. Ja, Lidy achterlaten – dat valt heel zwaar. Maar zelf heb ik altijd gezegd: ‘Ik hoef niet ouder te worden dan zeventig’. Goed, het zijn ’r een stuk of vijf minder geworden, maar dat maakt me niet zoveel uit. Tachtig worden, negentig worden en dan in een steeds kleiner wereldje leven – da’s echt niks voor mij. Liever volop in het leven staan en daarna ‘over en uit’. Zo wil ik dat en die kans krijg ik ook. Prachtig toch?”

Tekst & foto Gijsbert van Es

laatstewoord@nrc.nlTwitter: #hetlaatstewoord

    • Gijsbert van Es