Financiële overwegingen gaven doorslag bij aanschaf Fyra

Foto ANP / Lex van Lieshout

Financiële overwegingen hebben de doorslag gegeven bij de aanschaf van de Fyra-treinen van de Italiaanse firma AnsaldoBreda. Dat blijkt uit een vertrouwelijke notitie van de Belgische spoorwegen, die in handen is van NRC Handelsblad.

De Fyra-treinen naar Brussel werden vorige week donderdag van het spoor gehaald, vanwege aanhoudende technische problemen. Zowel NS als het Belgische spoorbedrijf heeft een schadeclaim ingediend bij het Italiaanse bedrijf.

Italianen scoorden goed op prijs per zitplaats

De V250 van AnsaldoBreda kwam in 2004 als beste uit de bus na een gezamenlijke aanbesteding van NS en NMBS. Tijdens de selectie, zo blijkt uit de vertrouwelijke notitie was de “prijs per volwaardige zitplaats” het belangrijkste ‘gunningscriterium’. NS vroeg daarom niet om échte hogesnelheidstreinen, maar om materieel voor een lagere snelheid. “Een trein die maximaal 220 kilometer per uur kon rijden, was voldoende”, zegt een ingewijde. “Waarom zou je dan duurdere treinen kopen die harder kunnen?” Volgens de bron is er “nooit sprake geweest van het aanschaffen hsl-materieel.”

NS had in 2001 de rechten verworven om te mogen rijden op de hsl-zuid. Maar het spoorbedrijf had zo veel geld geboden voor de concessie, dat de High Speed Alliance (HSA) failliet dreigde te gaan nog voordat er ook maar een trein had gereden. Tijdens de aanbesteding vroeg NS daarom om langzamer – en dus veel goedkoper – materieel, zegt een goed ingevoerde bron. “Het een had met het ander te maken.”

Concurrenten boden geen topproducten aan

Uit het vertrouwelijke verslag van de NMBS blijkt dat gerenommeerde fabrikanten als Alstom (product van de TGV) en Siemens (de maker van de ICE-treinen) niet hun topproducten aanboden, maar geïmproviseerde oplossingen met conventionele locomotieven, die konden worden opgevoerd tot een snelheid van 220 kilometer per uur. AnsaldoBreda bood aanvankelijk een trein aan met een topsnelheid van 230 kilometer.

De hsl-zuid is gebouwd voor snelheden tot ruim 300 kilometer per uur. De aanleg duurde veel langer dan verwacht, en kostte ruim zeven miljard euro.

NRC Handelsblad reconstrueert vandaag de aanbesteding van de Fyra-treinen in samenwerking met de Vlaamse krant De Standaard. Uit de reconstructie blijkt dat de aanbesteding werd overschaduwd door een conflict met toenmalig minister van Verkeer Karla Peijs. De CDA-minister vreesde dat de afgesproken reistijd naar Brussel niet zou worden gehaald met het langzame materieel. In de eindfase van de onderhandelingen kwamen de Italianen ineens met een oplossing: een trein die 250 kilometer per uur kon halen voor bijna dezelfde prijs.

Lees de uitgebreide reconstructie vandaag in NRC Weekend (ook via onze digitale editie).