Niet klimaat maar gekte nekt het toerschaatsen

Schaatsen zo lang het nog kan! Niet het klimaat, maar de gekte erover dreigt toertochten onmogelijk te maken, vreest Hylke Speerstra.

In de noordwesthoek van Overijssel wordt een toertocht voor schaatsers georganiseerd en er ontstaan meteen twee files: één op de A28 tussen Zwolle en Meppel en één van zeventienduizend schaatsers tussen Wanneperveen en Giethoorn. Het duurt een tijdje voordat de chaos op land- en ijswegen voorbij is nadat deze eerste schaatstocht op natuurijs door de grote toeloop en chaos is afgelast.

Het einde van het ik-tijdperk lijkt nabij, althans wanneer het water bevriest. Door al het getwitter dreigt er ook nog eens steeds doellozer te worden gecommuniceerd. Zo begint het gedrag op de smalle ijzers te lijken op dat van een onderfamilie van de lemmingen. Die arme beesten schijnen intuïtief op zoek te gaan naar de toendra van de vrijheid, om ten slotte nietswetend over de klippen naar beneden te storten. Twitterend en sms’end krassen we het lonkende wak tegemoet.

Waar is het schaatsvolk dan toch naar op zoek? Naar de verloren nuchterheid? Naar de identiteit van de oerpolder, die ons door de globalisering schijnt te worden ontfutseld? Naar het lege land dat we nog eenmaal – voordat het te laat is – vanaf het ijs in omgekeerde optiek willen aanschouwen?

Vast staat dat we op zoek zijn naar elkaar. Samen op weg naar een beetje gevaar en ontbering. En natuurlijk zijn we ook op zoek naar onszelf. We willen weten of we overeind kunnen blijven in een winterse wereld waarvan we denken dat die niet lang meer bestaat. Kom, we gaan het proberen. Liefst met elkaar. Het is zoals ze vroeger in Friesland zeiden: hooien, vrijen en schaatsen – je moet het doen als ’t kan, en dat kun je niet alleen.

In deze moderne ijswinter zochten we naar een nieuwe wereld met nieuwe uitdagingen. Luister naar de econoom Mathijs Bouman, die vorige week zaterdag in de Volkskrant werd geciteerd. Hij vindt dat al die waarschuwingen voor onbetrouwbaar ijs symptomatisch zijn voor de „Zorgboerderij Nederland”, waar pech „officieel verboden” is en ongelukken „in de ban” worden gedaan. Samen met Max Kohnstamm is Bouman prominent lid van de nog jonge Hollandse Langetocht Schaats Klub (HLSK). Motto: veilig schaatsen op onbetrouwbaar ijs.

Wie denkt dat Bouman en Kohnstamm zich met deze benadering voortbewegen op twee rechterschaatsen, heeft het mis, want de HLSK’ers blijken zich met reddingslijnen ten ijs te begeven. Uitgerust met drijvende en waterdichte rugzakken, priemen en andere materialen denken ze zich aan een wak te kunnen ontworstelen.

De Elfstedentocht? „Veel te massaal”, roept Kohnstamm. Al schaatsend in een wak rijden en onder het ijs terechtkomen? „Je komt pas onder het ijs terecht als je onderkoeld raakt.” En als het zo ver is, kunnen ze altijd nog de redders bellen. Zo is het schaatsen anno 2013 ook al lifestyle.

Nog een dag doorzetten en dan dooit het weer en moeten we het weer doen met verhalen over echte winters. Waargebeurde verhalen over een in een wak verdronken boerendochter, die op een ladder de koestal werd binnengedragen. Over ijsliefdes die begonnen toen bleek dat hij en zij fantastisch bij elkaar ‘in de slag’ lagen en alleen daarom al lichamelijk en geestelijk zo goed bij elkaar pasten. Verhalen over Zuiderzeevissers die schaatsend door het lege land aan het zingen van hun doorlopers konden horen hoe dik het ijs was en hoe diep daaronder het water. Klonk het als een psalm, dan zouden ze levend thuiskomen. Verhalen van een 88-jarige die in zijn laatste uur aan zijn kinderen bekent dat hij in de Elfstedentocht van 1947 het traject Dokkum-Bartlehiem niet per schaats, maar per taxi heeft afgelegd.

Verhalen over kortebaanrijders die zonder epo en testosteron een hele boerderij bij elkaar schaatsten; die bij doodstil winterweer door de zon verblind met volle vaart in een wak reden en in een volgend wak weer bovenkwamen en verder reden.

En dan dat verhaal van een lange reis uit Holland naar Noordwest-Overijssel, die eindigde op de A28, ter hoogte van Staphorst.

Het is alsof we bang zijn dat we hier in de polder over tien jaar het Kerstfeest onder de palmboom moeten vieren. In dit schuchtere ijswintertje kon de opwarming van de aarde de schaatshysterie niet meer bijhouden.

Hylke Speerstra is schrijver van onder meer De koude kruistocht en De troostvogel.

    • Hylke Speerstra