Mexicanen ruilen wapens in voor fietsen

In Mexico-Stad komen gezinnen graag hun oude pistolen inruilen. Maar wapens uit de VS zijn nog steeds te krijgen. ‘Wapens zijn van de duivel.’

Weapons handed over by their owners lay on a table during a government program that accepts gun owner's weapons in exchange for bicycles, computers, tablets or money, on Christmas Eve in the Iztapalapa neighborhood of Mexico City, Monday, Dec. 24, 2012. Mexico City is sponsoring the program after 10-year-old Hendrik Cuacuas was hit in the head by a 9-mm bullet during the Disney film "Wreck-It Ralph” in November. (AP Photo/Alexandre Meneghini) AP

Fernanda (2) zit op de arm van haar moeder en geeft haar rode speelgoedpistool aan een vrouw achter een tafel. Ze mag kiezen: een doos met een plastic minispeeltuin of een babypop. Ze kiest de pop en haar geweer verdwijnt in een kist vol zwarte, groene en zilverkleurige pistolen en mitrailleurs die kinderen in Tláhuac, een arme buitenwijk van Mexico-Stad, hebben ingeruild.

In een witte tent tegenover de wapenruil voor kinderen gebeurt het serieuze werk. Soldaten inspecteren jachtgeweren, pistolen en handgranaten die buurtbewoners komen inleveren. Hoe duurder en gevaarlijker, des te groter het cadeau dat ze in ruil krijgen: geld, fietsen, koelkasten of – zeer gewild – een tablet.

Terwijl de Verenigde Staten na de schietpartij op schoolkinderen in Newtown in een moeizaam debat zijn verwikkeld over grenzen aan het vrije wapenbezit, heeft Mexico de al strikte wapenwetgeving van het land nog strenger gemaakt. Zonder weerstand van de bevolking.

„Ik vind het goed dat we worden aangemoedigd om onze wapens in te leveren”, zegt de 22-jarige Juliet Castillo, de moeder van Fernanda. Ze heeft een oud pistool van haar zwager omgeruild voor geld. In Tláhuac zijn ongelukken veroorzaakt door kinderen die rondslingerende geweren meenamen naar school, vertelt ze. „Het bleef beperkt tot verwondingen, maar toch.”

In Mexico zijn wapens geen symbool van vrijheid, zoals voor veel Amerikanen, maar van de dood. Vanaf 2006 hebben zich bijna 60.000 lijken opgestapeld in de strijd tegen en tussen de drugskartels. Tel daar de Mexicanen bij op die omkomen door overvallen, ontvoeringen en familieruzies en het moordcijfer komt uit op zo’n 23 per 100.000 inwoners. Ruim het dubbele van tien jaar geleden en bijna vijf keer zoveel als in de VS. Ongeveer de helft van de Mexicaanse moorden wordt uitgevoerd met vuurwapens.

Ironisch genoeg heeft Mexico de strengste wapenwetten van vrijwel heel Latijns-Amerika. In het land met 115 miljoen inwoners is nog maar één wapenwinkel over, op een zwaar bewaakt terrein van het Ministerie van Defensie in Mexico-Stad. Toegang gaat op afspraak. Voor een wapenvergunning moet aan een lange lijst eisen worden voldaan.

Maar het systeem is lek. Vanuit Amerika worden er jaarlijks tienduizenden wapens de grens over gesmokkeld. Vaak van een kaliber dat in Mexico ook met vergunning niet te krijgen is. Zoals de semi-automatische AR-15 die de drugskartels graag gebruiken voor executies en waarmee Adam Lanza in december twintig kinderen en zes volwassenen doodschoot in Newtown.

De markt van de volkswijk Tepito, vlakbij het historische centrum van Mexico-Stad, is zo’n plek waar de illegale Amerikaanse wapens hun weg vinden naar criminelen. Tussen de stalletjes met nagemaakte merkkleding en gekopieerde cd’s en films worden ook wapens verkocht, zeggen handelaren in Tepito.

„Pas op, loop niet de smalle straatjes in het midden van de markt binnen. Daar gebeuren schimmige zaken”, zegt een verkoper in een ijzerwarenhandel aan de rand. Tepito heeft de naam dat alles ter wereld er te koop is, behalve eerlijkheid.

70 tot 90 procent van de wapens van Mexicaanse kartels komt uit de VS, volgens het Amerikaanse Congres. Dat is nu een van de argumenten voor de mogelijke herinvoering van het verbod op zware semi-automatische wapens in de VS.

Senator Dianne Feinstein heeft het voorstel voor het verbod gisteren in Washington gepresenteerd, omringd door slachtoffers van wapengeweld. Ze erkende dat het „een moeilijk gevecht” wordt om het wetsvoorstel door het Congres te krijgen. Niet alleen Republikeinen maar ook veel van haar mede-Democraten verzetten zich tegen het verbod, omdat het in strijd zou zijn met de Amerikaanse grondwet.

In Mexico gaan zulke maatregelen sneller. In afwachting van strengere wetgeving in de VS zijn de regels aangescherpt. In december – toevallig vlak na het bloedbad in Newtown – nam het Mexicaanse Congres een verbod aan op magazijnen voor zware vuurwapens. Zolang de verkoop in de VS doorgaat lijkt dat zinloos.

In Tláhuac wacht Claudia García (36) op haar beurt bij de wapeninruil. De loop van een geweer steekt uit de blauwe gitaarhoes die haar 10-jarige zoon Jorge vasthoudt. Hoe haar man ooit aan het wapen is gekomen wil ze niet zeggen, maar ze wil het niet langer in huis hebben. „We moeten het goede voorbeeld geven aan onze kinderen. Wapens zijn van de duivel.”

Twintig minuten later zijn de vier wapens die opduiken uit de gitaarhoes beoordeeld. García, in een grijs joggingpak, kijkt teleurgesteld. Ze heeft 1.200 Mexicaanse pesos gekregen (71 euro) en een keukenmachine. „Ik had gehoopt op een tablet. Er zat nog een vrij nieuwe revolver tussen.”

Had ze niet eentje willen houden voor zelfverdediging? Er zijn ten slotte genoeg criminelen met wapens. „Het zou meer kwaad dan goed doen”, zegt García. „Straks word je zelf vervolgd voor moord.” Voor de bescherming van haar gezin vertrouwt ze op hun drie honden.

Ooit had Mexico net zo’n liefde voor wapens als de VS, vertelt Eleasim Mota, die in het wijkbestuur van Tláhuac is belast met veiligheid. Net als de Amerikanen vochten de Mexicanen zich vrij van hun kolonisator. Het recht op wapenbezit staat nog altijd in de grondwet. „Vroeger werd in de lucht geschoten op dorpsfeesten en met carnaval”, vertelt Mota. Na een serie ongelukken kwam een einde aan die traditie. Jongeren denken bij wapens vooral aan de onderwereld. „Veel wapens die nu worden ingeleverd komen nog uit opa’s tijd.”

    • Ykje Vriesinga