Meander toch mee met de Meander

Jeremy Seal: Meander. East to West along a Turkish River. Vintage, 416 blz. € 23,-**

De Meander is een rivier in Klein-Azië die al tot de verbeelding sprak van antiek-Griekse auteurs als Herodotus. Hij geloofde dat de bron ervan de plek was waar de god Apollo de satyr Marsyas na een muziekconcours had gevild. Oorspronkelijk mondde de Meander in zee uit bij het antieke Milete, geboorteplaats van de presocratische filosoof Thales, maar de haven van die stad slibde dicht. Veel later is de naam ‘Meander’ synoniem geworden met eindeloos en schijnbaar doelloos voortkronkelen.

De Meander kabbelt nog altijd door het hedendaagse Turkije, onder de verturkste naam Menderes. Volgens de Britse reisauteur Jeremy Seal heeft nog nooit iemand de moeite genomen om de hele rivierloop, kronkels en al, langs te reizen. En dat is nu precies wat hij in zijn laatste reisverhaal doet; te voet, per minibus en per opvouwbare kano.

Seal heeft al diverse boeken over Turkije op zijn naam, waaronder een speurtocht naar de vroeg-Byzantijnse bisschop van Myra aan de Turkse zuidkust, die in Noord Europa bekend is geworden onder de naam Santa Klaus oftewel Sinterklaas. In zijn nieuwste boek traceert hij de complexe geschiedenis van de streek waardoor de Meander loopt, vanaf de Griekse oudheid tot aan hedendaags Turkije, waarin de machtsstrijd tussen seculiere nationalisten en islamisten centraal staat.

Deze streek, het aloude Frygië, omschrijft hij, niet bijster origineel, als een ‘brug tussen Oost en West’, als de ‘wieg van de Westerse beschaving’, en als een ‘toneel voor strijd tussen Oosterse en Westerse machten’. Vermoeide clichés, die feitelijk onjuist zijn of op zijn minst misleidend. De nieuwe republiek Turkije, zo anti-Grieks als ze was, beschouwde zichzelf nadrukkelijk als Westers.

Wat dit boek vooral lezenswaardig maakt, zijn de beschrijvingen van ontmoetingen met winkeliers en hoteleigenaren, en van de dingen die je ziet en meemaakt als je de gebaande toeristische paden verlaat.

De alledaagse gastvrijheid van de plaatselijke bevolking, merkt Seal op, staat in schril contrast met de vaak bloedige geschiedenis van deze streek. Zo stuit hij op sporen van Adnan Menderes, Turkijes eerste democratisch gekozen premier –, die in 1960 door de legertop werd afgezet en opgehangen omdat zijn beleid hen niet aanstond. Dramatische hoogtepunten kent dit boek verder evenmin als spannende avonturen of sterke verhalen. Het kabbelt, geheel in lijn met zijn onderwerp, voort tot aan het slot.