In welke tijdzone leven astronauten in de ruimte?

Bij het zien van astronaut André Kuipers in de ruimte vroeg Renée Kruisinga zich af hoe laat het daar eigenlijk is. „Wordt in de ruimte de tijdzone van de lanceerbasis aangehouden? En hoe zit het met het tijdsbesef van astronauten in de ruimte?”

Op het internationale ruimtestation ISS, het enige permanent bemande station, staan de klokken afgesteld op Greenwich Mean Time (GMT), de tijdzone die de Britten aanhouden. Het maakt dus niet uit vanaf welke plek op aarde de astronauten gelanceerd worden – in de ruimte komen ze sowieso in GMT terecht.

Op het ISS werken Europeanen, Russen, Amerikanen, Canadezen en Japanners samen. Om die reden was het logisch de internationale ‘standaardtijd’ te gebruiken – GMT dus. „En die tijdszone ligt toevallig ook precies tussen de VS en Rusland in”, zegt Jennifer Ngo-Anh, project manager bij European Space Agency, verwijzend naar de ruimtewedloop waarin die landen vorige eeuw nog waren verwikkeld. Al is de tijdzone niet als zoenoffer bedoeld. „Ik denk dat ook tijdens een reis naar Mars GMT zou worden aangehouden.”

Volgens Ngo-Anh behouden astronauten in de ruimte gewoon hun besef van tijd. „De interne klok blijft min of meer gelijk.” Ook André Kuipers dacht tijdens zijn halfjarige verblijf in de ruimte in termen van dag en nacht, ondanks het ontbreken van een duidelijke zonsopgang en -ondergang. „Ik kom eraan. Nog een paar nachtjes slapen”, twitterde ‘@astro_andre’ in juni, een paar dagen voor hij weer op aarde landde.

Wel is er een verschil tussen vroege vogels en nachtbrakers, zegt Ngo-Anh. „Astronauten die normaal gesproken graag vroeg opstaan ‘beleven’ een langere dag dan nachtbrakers die juist laat opstaan.” Dat bleek uit het project Mars500, vertelt ze, een studie waarin een reis naar Mars werd ‘gesimuleerd’ in een periode van 520 dagen. Daaruit bleek dat lang verblijf in de ruimte de biologische klok toch wat kan verstoren: sommige proefkonijnen kregen last van slaapproblemen.

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl

    • Teri van der Heijden