Helpt u Albert Heijn de wereld verbeteren?

Wie de wereld wil verbeteren, begint in Zaandam. Bij Albert Heijn, dochter van het beursfonds Koninklijke Ahold.

Hoort u al klanten ‘Actie! Actie! Actie’ scanderen?

Wakker Dier ageert bij Albert Heijn tegen de plofkip (woord van het jaar 2012). Vakbond FNV Bondgenoten nam deze week Albert Heijn én uitzendbureau Tempo Team, een dochter van het beursgenoteerde Randstad Holding, op de korrel vanwege vermeende intimiderende en Dickensiaanse praktijken jegens Poolse werknemers in een distributiecentrum.

En afgelopen woensdag schudden minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken, PvdA) en Albert Heijn-directeur Sander van der Laan elkaar de hand. Op de foto daarvan op de website van het ministerie is het een enscenering alsof wereldleiders elkaar treffen na bemiddeling door de Verenigde Naties: het Koninkrijk der Nederlanden staakt de stekeligheden tegenover Koninklijke Ahold. Asscher had klanten opgeroepen geen champignons bij AH te kopen, totdat de super voldoet aan het keurmerk.

Albert Heijn ervaart nu de kwetsbaarheid van eigen succes en macht. ‘Appie’ is de favoriete supermarkt van bijna 30 procent van de Nederlanders en dus ook de favoriete schietschijf van actievoerders, beleggers, ministers en vakbonden. Albert Heijn heeft ervaring, zoals met de koperswoede over de excessieve beloning van topman Anders Moberg die na het boekhoudschandaal (2003) Ahold kwam leiden.

Ditmaal is het anders. Albert Heijn maakt het ernaar. Wie zich bijvoorbeeld voorstaat op zoveel biologische producten, trekt klanten met een ander normen- en waardenpatroon dan de kopers van kiloknallers. Die trekt klanten die gevoelig zijn voor plofkip- en ‘plofPool’-campagnes.

Wakker Dier cum suis speculeren daarop. Zij weten dat acties en boycots razend moeilijk zijn te organiseren. Dat kost tijd en vrijwilligers en eist een aansprekende aanleiding. In de consumptiemaatschappij lijkt de consument de beslisser, maar in de praktijk is hij niet autonoom. Hij laat zich leiden door het dagelijkse reclamebombardement, voordeeltjes, gewoonte en gemak. Dus waarom al die moeite om consumenten te organiseren als het ook effectiever en goedkoper kan? In zijn eentje heeft Albert Heijn meer macht dan een miljoen consumenten. Inkoopmacht.

Als de inkopers van Albert Heijn je product nemen, kun je als ondernemer uitbreiden en vernieuwen. Als zij hun opdracht intrekken, of dat maar overwegen, moet je wel mee buigen. Daarmee wordt de inkoper door activisten als Wakker Dier, Asscher en de vakbond een dubbele loyaliteit opgedrongen. De inkoper zoekt niet alleen de laagste kosten, hij moet ook betere leef- en werkomstandigheden meewegen, Ja zelfs bevorderen.

De burger hoeft niet meer met een spandoek de straat op voor een betere wereld. Een girootje voor de actiegroep en een AH-bonuskaart zijn verder voldoende. En dan rustig wachten tot de wereldverbeteraars Zaandam bellen. Zij maken vervolgens handig gebruik van de angst van Albert Heijn en Ahold voor marktaandeelverlies, reputatieschade en bot optreden, dat klanten toch opeens in vuur en vlam zet.

Maar zeg nou zelf ‘Appie’. Zoveel actievoerders zijn ook een teken van succes. Je zal als super maar genegeerd worden...

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.