De rust is in ieder geval terug

GroenLinks is blij met fractieleider Bram van Ojik. Hij combineert rust en doelgerichtheid. Alleen, buiten de partij moet hij nog overtuigen.

DEN HAAG - Fractievoorzitter GroenLinks Bram van Ojik in de bankjes tijdens het vragenuurtje.ANP COPYRIGHT ROBERT VOS

Het was Bram van Ojik die de persconferentie van GroenLinks verplaatste naar vanmiddag, in plaats van vanmorgen. Eduard van Zuijlen, interim-voorzitter van de partij, moest vanochtend ook naar een begrafenis in Menterwolde, waar hij burgemeester is. „Hij zei, jij moet bij je mensen zijn. Punt”, vertelt Van Zuijlen.

Zo’n reactie is typisch Bram van Ojik, zeggen partijgenoten. Ze noemen hem vriendelijk, rustig, iemand met oog voor anderen. Constructief – niet voor niets voerde hij in 1989 namens de Politieke Partij Radikalen de gesprekken met CPN en PSP over fusie tot GroenLinks.

Nu is Van Ojik (58 jaar) fractievoorzitter van GroenLinks in de Tweede Kamer. Hij volgde Jolande Sap op, die vorig jaar na een rampzalige verkiezingsuitslag opstapte. De fractie hield vier van de tien zetels over. Een partij in de kreukels.

Is Bram van Ojik de juiste man op de juiste plaats? Is hij de beste voorman voor de gemeenteraadsverkiezingen, volgend jaar? Het lukte hem snel de gebutste fractie en medewerkers wat ontspannener te krijgen. Eduard van Zuijlen vertelt hoe hij dat doet: „Tijdens die vergaderingen zit hij vaak nonchalant, een beetje onderuitgezakt te luisteren. Iedereen voelt zich vrij om te spreken, geen argument is raar of stom.”

De sfeer onderling is beduidend beter ‘sinds’ Van Ojik, beaamt Tweede Kamerlid Liesbeth van Tongeren. Het was een publiek geheim dat de fractie onder Sap niet functioneerde. „We praten weer in openheid. Alle afwijkende meningen mogen van hem op tafel, zonder dat je daarop later wordt aangesproken of afgerekend.”

Van Ojik líjkt nonchalant, maar hij kan dwingend zijn, zegt Wijnand Duyvendak, ex-Kamerlid en nu adviseur van de partij. Duyvendak kent hem vooral uit hun tijd bij Milieudefensie, jaren 90. Van Ojik was daar voorzitter en toomde al te drieste plannen in. En, zegt hij, Van Ojik hield het niet voor niets jarenlang vol als topambtenaar op het hiërarchische ministerie van Buitenlandse Zaken. „Hij bezit een bijzondere combinatie van nonchalance en ondertussen precies weten waar hij heen wil. Op die trefzekere manier opereert hij nu ook binnen GroenLinks. Dat is een weldaad voor de partij.”

Van Ojik is afgelopen maanden vooral intern druk bezig geweest. Hij voerde gesprekken met 150 leden die hun lidmaatschap wilden opzeggen. Hij schreef hun een lange brief, en kreeg dáár weer honderden reacties op. Elke dinsdag ontbijt hij met Van Zuijlen om van elkaars werk op de hoogte te blijven. En hij is altijd bereikbaar voor wethouders of andere lokale GroenLinksers. Méér dan zijn voorgangers Femke Halsema of Sap, al wil niemand dat hardop zeggen.

De leden respecteren Van Ojik erom dat hij het leiderschap op zich neemt: híj had er niet om gevraagd. Andrée van Es, wethouder in Amsterdam: „Dit is niets leuks of eervols, niet iets waar hij zelf voor heeft geknokt. Het zijn alleen de omstandigheden geweest.” Van Ojik benadrukte kort geleden zelf dat hij vooral fractievoorzitter is. En dat er wat hem betreft na deze kabinetsperiode lijsttrekkersverkiezingen voor GroenLinks komen.

Tot die tijd is hij het landelijk gezicht van de partij. En daar ligt een probleem. Want hij is amper zichtbaar in de landelijke politieke arena. Onlangs bracht de satirische website De Speld een nepbericht onder de kop: GroenLinks wil opheldering over identiteit fractievoorzitter. Die onzichtbaarheid is deels toe te schrijven aan Van Ojiks prioriteiten binnen de partij. Bovendien is GroenLinks nu eenmaal een kleine partij geworden. Het is ook een kwestie van karakter. Van Tongeren: „Bram is gewoon bescheiden. Hij is geen alfa-aap die koste wat kost op de bovenste rots moet staan.”

De bescheidenheid van Van Ojik biedt de andere fractieleden ruimte – meer dan onder Sap. Liesbeth van Tongeren schuift aan bij Pauw en Witteman als het over de Fyra gaat, Jesse Klaver mag er over zijn motivatie vertellen om de politiek in te gaan. Van Ojik móét jongeren ook de ruimte geven, vindt Andrée van Es. „Bram is van mijn generatie, wij moeten vooral dienstbaar zijn aan de toekomst. De Jesse Klavers van onze partij moeten GroenLinks verder dragen.”

De zichtbaarheid van GroenLinks én Van Ojik moet wel groter worden, vindt Ashley North, voorzitter van Dwars, de jongerenorganisatie van GroenLinks. Ouderwets vindt hij Bram van Ojik niet, „behalve Twitter, dat snapt hij niet zo”. Beiden vinden vrijzinnigheid belangrijk, en tolerantie. „Hij ergert zich kapot aan van die kleine dingen, zoals voorstellen om milieubewust onder de douche te plassen. Waarvan je gaat denken, waar houdt GroenLinks zich in vredesnaam weer mee bezig?”

Van Ojiks presentatie en debatteerstijl zijn, subtiel gezegd, nog in ontwikkeling, erkennen GroenLinksers. De zwetsprijs die de Nationale Jeugdraad hem vorig jaar toekende, illustreert dat. Slechte uitspraak, lange zinnen. Intern mag hij een baken van rust zijn, hij moet ook niet-leden, gewone kiezers, overtuigen. Maar het leuke aan Bram van Ojik is, zegt Wijnand Duyvendak: „Hij is zelf helemaal niet bang voor die verkiezingen, hij ziet er niet tegenop ofzo. Dat gaat-ie gewoon doen.”

    • Annemarie Kas