Aanslag Bolsjoj-leider 'uit theaterkring'

Wie heeft het gezicht van de artistiek leider van het beroemdste Bolsjoj-ballet van Rusland verminkt? Regelmatig is er venijn achter de coulissen.

01 Feb 2006, Moscow, Russia --- Sergei Filin dancing the role of the Prince in Sergei Prokofiev's Cinderella, directed by Yuri Borisov and choreographed by Yuri Posokhov. The pre-premiere performance took place on the Bolshoi Theater's new stage. --- Image by © Kurov Alexander/ITAR-TASS/Corbis © Kurov Alexander/ITAR-TASS/Co>

Sergej Filin, artistiek leider van het Bolsjoj-ballet, was naar een jubileumvoorstelling in het Tsjechovtheater in Moskou geweest. Hij parkeerde zijn auto voor zijn huis en liep naar de voordeur. „Sergej”, klonk een mannenstem. Filin draaide zich om. Iemand in masker en capuchon plensde de inhoud van een glazen pot waar eerder tomaten in hadden gezeten in zijn gezicht.

Met derdegraads brandwonden werd Filin (42) afgevoerd naar het ziekenhuis. Nu, een ruime week later, heeft hij de eerste operaties, aan zijn ogen, achter de rug. Artsen proberen de nog levende huid van zijn gezicht te redden. Het is waarschijnlijk zwavelzuur geweest.

Wie is er zo boos of krankzinnig om de artistiek leider van het beroemdste ballet van Rusland met zijn halflange haar en verfijnde voorkomen op deze manier te verminken? „Het is een methode die vooral populair was in de jaren twintig in het theatermilieu, waar uiterlijk belangrijk is”, commentarieerde een Moskouse criminoloog deze week in de krant.

Filin zegt geen vijanden in de privésfeer te hebben. Maar degene die het repertoire bepaalt en eindverantwoordelijk is voor de rolverdeling in het Bolsjoj Theater, kan nooit alle tientallen dansers en honderden andere medewerkers tegelijk tevreden stellen. Het is iemand uit het wereldje geweest, denkt Filin zelf, en daar gaat ook de recherche vanuit. „Iemand die er niet tegen kan dat het goed gaat met het Bolsjoj”, stelt Filin vanuit zijn ziekenhuisbed tegen de Russische pers.

Regelmatig is er venijn achter de coulissen van het Bolsjoj, dat in 1776 door Catherina de Grote werd ingezegend en sinds 1825 in het enorme witte gebouw achter het Kremlin resideert. Toen ballerina Jelena Andrejanova halverwege de negentiende eeuw haar révérences maakte, gooide een rivale al een dode zwarte kat op het podium. In de Sovjettijd werden artiesten tegengewerkt of ontslagen wegens hun joodse wortels of te weinig publiekelijk beleden loyaliteit aan de Communistische Partij.

Een eigentijds, persoonlijk pesterijtje is een mobieltje af laten gaan op de eerste rij als een danser die dat niet gegund is zijn solo heeft. Over de aanslag met bijtend zuur is de hele theaterwereld geschokt. Glasscherven in de balletschoenen van de concurrent, verder dan dat ging het eerder niet, schrijft de krant Izvestia.

De laatste maanden werd Filin bedreigd. Zijn autobanden werden kapotgesneden, er werd ingebroken op zijn mail en Facebookaccount. Toen hij zakelijk directeur Anatoli Iksanov om hulp vroeg, zei die laatste tegen hem: „Ik vecht zelf al twaalf jaar aan de frontlinie.”

Een paar dagen voor de aanslag op Filin werd een andere artiest van het Bolsjoj beroofd en het ziekenhuis ingeslagen. Of dat geweld ook met het theater verband houdt, is niet duidelijk.

Een vriend van Filin legde aan Izvestia uit dat er spanningen bestaan over de loyaliteit van sommige dansers en hun commerciële activiteiten buiten het theater. „Soms is er iemand die weinig in het theater danst, maar zijn titel als solist gebruikt en bijverdient met reclamecontracten en bedrijfsfeesten. Zulk ‘gebruik’ van het roemruchte merk kon Sergej niet toestaan”, aldus Grigori Belkin, bankmedewerker en vriend van Filin en diens familie.

Meerdere solodansers verhuren zich via bedrijven die artiesten managen aan kleinere en grotere opdrachtgevers en podia overal ter wereld. „Zij nemen arbeidsplekken in, waardoor het niet mogelijk is jonge mensen aan te nemen, voor hen blijven er kopeken (Russische centen, red.) over. Sergej kon die situatie niet accepteren”, aldus zijn vriend Belkin in Izvestia.

Filin vermoedt volgens Belkin verder een verband met het pornoschandaal dat anderhalf jaar geleden een balletgroepleider tot ontslag dwong.

Een video met compromitterend materiaal over deze Gennadi Janin verscheen op een website, die was vormgegeven als die van het Bolsjoj. „Als dat schandaal toen tot op de bodem was uitgezocht, dan was deze tragedie misschien niet gebeurd. Het is een en dezelfde sneeuwbal van problemen”, zegt Belkin. Ook de dreigementen richting zakelijk directeur Iksanov zouden uit dezelfde hoek komen.

Wie, puur in detectivetermen, een motief heeft, is Nikolaj Tsiskaridze, een repetitor van het Bolsjoj, die zelf ooit de rol danste van boze tovenaar Rothbart in het Zwanenmeer. Volgens de roddelpers was hij woedend dat Filin hem niet aannam op de positie van de door pornobeelden gecompromitteerde Janin.

Als repetitor heeft Tsiskaridze publiekelijk kritiek geuit op de verbouwing van het Bolsjoj, die in 2011 werd afgerond. De plafonds in de oefenzalen vond hij te laag, de nieuwe vloer te glad. Vorige maand kwam er een brief gericht aan president Poetin in de publiciteit, ondertekend door twaalf mensen uit het artistieke milieu. Of Tsiskaridze niet de zakelijke leiding van het Bolsjoj theater kon overnemen.

Maar roddels en detectivepraatjes bewijzen niets. De repetitor, lid van de Presidentiële Raad van Cultuur, zegt niets met de aanslag te maken te hebben. Wie op deze manier handelt, gaat het om liefde of om geld, niet om een arbeidsfunctie, verklaarde hij in de krant Moskovski Komsomolets.

Met enige moeite kan Filin alle vingers van één hand tegelijkertijd zien. Ooit heeft hij een uur met een gebroken teen door gedanst, „omdat mijn moeder op de eerste rij zat. Daarbij vergeleken is dit veel minder pijnlijk.” Filin heeft verklaard zo snel mogelijk weer aan de slag te willen, ook als hij niet meer moeders mooiste is.

De functie van artistiek leider wordt waargenomen door choreografe Galina Stepanenko. Tevens de ex-vrouw van Sergej Filin.

    • Thalia Verkade