Van scientology geen woord over The Master

Hollywood durft zijn vingers niet te branden aan scientology. The Master deed het toch, na een moeilijke start. Lag de sekte dwars? De regisseur zwijgt.

Filmrecensent

Nee, met scientology had het niets te maken. Echt niet. Regisseur Paul Thomas Anderson wil het in Venetië nog eens benadrukken. Dat hij aanvankelijk geen geld vond voor The Master, zijn film over de beginjaren van scientology, had niks te maken met angst voor, of machinaties van deze agressieve, in Hollywood machtige sekte.

Waarom de regisseur van Boogie Nights, Magnolia en There Will Be Blood dan geen geld loskreeg? Diepe zucht, hij staart naar het plafond. „Ik had mijn script klaar, maar mijn acteurs zaten vast. Philip Seymour Hoffman had toneelverplichtingen, Joaquin Phoenix was druk met zijn hoaxfilm I’m Still Here. Daarna bleek er geen geld te zijn. Het een leidt tot het ander, en plotseling was het vier jaar later.” Ja, maar waarom was er geen geld? Weer een zucht. „Er waren momenten dat mijn hand naar de telefoon afdwaalde om te kijken of ik geen superheldenfilm kon regisseren. Gelukkig belde niemand terug.”

Opnieuw geen antwoord. Valt het woord scientology, dan is regisseur Paul Thomas Anderson op zijn hoede. In Venetië, waar de film zijn wereldpremière beleeft, zegt hij keer op keer dat The Master niet over scientology gaat. Niet eens over religie. „Dat is meer een onderwerp voor een korte film. Ik focus op de liefde tussen twee mannen. Iemand die je vertelt dat hij je van een vorig leven kent en ook je volgende leven weer bij je is: dat is heel opwindend en optimistisch.” En ja, dat gebeurt tegen de achtergrond van een sekte die is geïnspireerd op scientology vlak na de Tweede Wereldoorlog. Een geloof waarmee Anderson helemaal geen problemen heeft. „Als het voor hen werkt, gefeliciteerd.” Acteur Joaquin Phoenix is iets meer uitgesproken: „Ik ben geen expert in religie, maar het begint volgens mij met mensen die hetzelfde willen en raakt vroeg of laat gecorrumpeerd door macht en geld.”

Wie Anderson zo omzichtig om scientology heen ziet tippelen, kan alleen maar denken: een niet-aanvalsverdrag. Scientology, doorgaans extreem agressief tegen critici, zwijgt ook over The Master. Is dat misschien afgesproken op die avond dat Anderson steracteur Tom Cruise een speciale voorvertoning gunde? „We zijn nog steeds vrienden”, zegt Anderson. „En de rest is tussen ons.”

Cruise, boezemvriend van scientologyleider David Miscavige, kent Anderson van diens mozaïekfilm Magnolia (1999): hij speelt daarin machogoeroe Frank Mackey die mannen leert seksuele roofdieren te worden: „Tame the pussy!” Een magistrale rol, en een soort voorbode van de Cruise van na 2001, toen hij van stil lid de eerste woordvoeder van scientology werd, en zijn populariteit kelderde door zelfingenomen of bizar gedrag: hautaine kritiek op Brooke Shields’ gebruik van antidepressiva, opgefokt op de bank springen bij Oprah Winfrey.

Het zal ook Cruise niet ontgaan dat The Master wel degelijk over scientology gaat. De overeenkomsten tussen Lancaster Dodd en scientologyvoorman L. Ron Hubbard (1911-1986) zijn legio. Hubbard was een avonturier en pulpschrijver die na twaalf ambachten en dertien ongelukken in 1950 het onleesbare zelfhulpboek Dianetics schreef en zo volgelingen wist te verzamelen. Niet veel later werd scientology een religie, „want daar zit het geld”, aldus Hubbard, die bekeerlingen „rauw vlees” noemde die je soms „een mysteriesandwich” moet voeren.

In The Master is Dodd een charismatische zwendelaar met een doe-het-zelfreligie samengesteld uit pseudowetenschap, boeddhisme, psychoanalyse en sciencefiction. Volgens zijn sceptische zoon „verzint hij het waar je bijstaat”. Hij is, zoals Hubbard, een paranoïde, drankzuchtige fantast die alles denkt te weten en adembenemend cynisme schijnbaar moeiteloos combineert met idealisme – een succesvolle charlatan gelooft zijn eigen verzinsels. Maar echtgenote Peggy is de echte leider, zoals achter Hubbard zijn derde echtgenote Mary Sue stond: zij leidde een clandestien programma om critici van scientology te intimideren en om 136 overheidsorganen, ambassades en consulaten af te luisteren en te infiltreren.

In Hollywood blijft scientology machtig. Tot voor kort brandde niemand zijn vingers aan zelfs een grap over de sekte – animatieserie South Park was de uitzondering. Met sympathisanten als John Travolta, Tom Cruise en Will Smith, een oorlogskas van een miljard dollar en vele oren en ogen binnen de filmindustrie, is dat het risico niet waard. Want op kritiek volgt een tsunami van telefoontjes, roddels, e-mails, dreigementen, sancties en juridische acties.

    • Coen van Zwol