Studenten moeten blijven om de leegloop van Hongarije te stuiten

Hongaarse studenten moeten een contract tekenen: twee jaar werken in eigen land voor ieder jaar studie. Maar een kind baren telt ook als werk.

Hungarian students rally against the government's planned sharp cuts in state-financed places at universities in Budapest December 12, 2012. The students, staging the second spontaneous protest march through the Hungarian capital this week, are demanding that the government give up its plans to cut funding to higher education and start a public dialogue about the reforms. REUTERS/Bernadett Szabo (HUNGARY - Tags: EDUCATION POLITICS CIVIL UNREST BUSINESS)

Boedapest. - Eszter Turai (19) wil wat van de wereld zien: veel concreter zijn mijn toekomstplannen nog niet, zegt de eerstejaars sociologie in de hal van de ELTE universiteit in Boedapest. Maar de plannen van de regering met haar zijn wel concreet. Samen met tienduizenden andere eerstejaars moest Turai aan het begin van het studiejaar een contract tekenen waarin ze belooft na haar studie in eigen land te gaan werken. Twee jaar in Hongarije voor elk jaar aan de universiteit, dat is de regel.

Het is „alsof de overheid schotten plaatst in mijn toekomst”, zegt Turai. Niet tekenen was geen optie. Dan had ze nu collegegeld moeten betalen en na haar studie een percentage van de kosten die de staat voor haar studie heeft gemaakt, terugbetalen. Ze kent niemand die heeft geweigerd zijn handtekening te zetten, hoewel studenten, zij inbegrepen, al een jaar tegen het studiecontract protesteren.

Het contract is een van de manieren waarop de Hongaarse regering probeert de leegloop van het land te stoppen en de overheidsfinanciën in balans te krijgen. Hongarije vergrijst razendsnel en de bevolking krimpt al drie decennia. Als dat zo doorgaat, worden de belastinginkomsten te laag om onder meer voor de pensioenen en gezondheidszorg te blijven betalen.

De demografische crisis verergert doordat veel hoog opgeleide Hongaren naar het buitenland vertrekken, waar ze meer verdienen. „Eerst jarenlang op kosten van de staat studeren, daarna niets terug doen. Je begrijpt dat dit ethische vragen oproept”, zegt plaatsvervangend staatssecretaris voor Onderwijs Zoltán Maruzsa op het ministerie in Boedapest.

Hongaren zijn in vergelijking met Polen, Slowaken en Roemenen honkvast. Maar uit recente enquêtes blijkt dat een kwart van de studenten overweegt te vertrekken, om financiële redenen of om buitenlandse ervaring op te doen. Vooral Duitsland, Oostenrijk en Groot-Brittannië lonken. Goede statistieken over de brain drain ontbreken.

Onder artsen is de uittocht al jaren dramatisch hoog. Jaarlijks beginnen 1.200 mensen aan een studie geneeskunde, terwijl tegelijk 1.000 artsen een vergunning aanvragen om in het buitenland te kunnen werken. Vacatures zijn er genoeg, maar een artsensalaris begint bij 500 euro per maand. Sommige chirurgen en anesthesisten vullen dat aan door maandelijks een weekendje in bijvoorbeeld Londen te opereren. Zo verdienen ze er een maandloon bij.

„Met het contract straf je degenen die geen toekomst in Hongarije zien”, zegt Károly Füzessi (28), een van de leiders van de studentenprotesten. Draai het om, zegt hij: „Ik wil ook graag dat alle slimme mensen in dit prachtige land blijven, maar dat bereik je niet met dwang, maar door hen mooie banen te bieden.”

Het Hongaars Constitutioneel Hof verwierp het studiecontract als ongrondwettelijk, omdat het zowel de toegang tot hoger onderwijs beperkt als de vrijheid van baankeuze. De regering voerde het niettemin in. De Europese Commissie heeft er schriftelijk vragen over gesteld, die de Hongaarse regering nog moet beantwoorden.

„Natuurlijk moet Hongarije aantrekkelijker worden”, erkent plaatsvervangend staatssecretaris Maruzsa. „Daar werken we ook aan. Dit is geen poging een nieuw IJzeren Gordijn op te hangen. Ik moedig het aan als iemand een tijdje naar het buitenland gaat en daar ervaring op doet waarvan Hongarije vervolgens kan profiteren. Maar het duurt waarschijnlijk nog wel vijftig tot honderd jaar tot bijvoorbeeld artsen overal in Europa hetzelfde verdienen. Zolang kunnen we niet wachten.”

De discussie over het studiecontract draait niet alleen om geld, maar raakt ook aan de angst van Hongaren om uit te sterven door de snelle vergrijzing. Premier Orbán spreekt vaak over het bestrijden van de demografische crisis. De regering probeert het krijgen van kinderen te stimuleren door grote gezinnen belastingvoordelen te geven. Dan helpt het niet als tegelijk veel jonge mensen vertrekken. We moeten proberen „de balans in de samenleving te bewaren”, zegt Maruzsa. Zoals in meer ex-communistische landen is het bestaan sinds de jaren negentig zoveel onzekerder dat minder mensen kinderen willen. Gemiddeld krijgt een Hongaarse 1,24 kinderen. Lang niet genoeg om de bevolking op peil te houden.

Zolang er thuis geen werkgelegenheid is, wordt emigratie gezien als een noodoplossing tegen werkloosheid. Dat slaat om als er binnenlands tekorten ontstaan, zoals in Hongarije in de gezondheidszorg.

Turai heeft al uitgedokterd hoe ze aan de verplichtingen in haar studiecontract kan voldoen. Zwangerschaps- en ouderschapsverlof tellen ook mee als jaren gewerkt in Hongarije. Dat is maximaal drie jaar. „Twee of drie kinderen krijgen moet genoeg zijn om mijn bachelor af te lossen.”