'Ik weet zeker dat einde polio nabij is'

Bill Gates zet zijn fortuin in om polio uit te roeien. Dat vaccinatiewerkers werden vermoord, maakt hem koppiger. Dat mag toch niet voor niets zijn?

De ogen van Bill Gates lichten op als het woord polio valt. Om zijn mond verschijnt een glimlach die gedurende het gesprek niet meer verdwijnt. De bestrijding van polio is zijn grote passie. Sinds 1999 investeert de Bill and Melinda Gates Foundation, het fonds waarin de Microsoft-oprichter zijn miljarden heeft ondergebracht, in de uitroeiing van de ziekte. Inmiddels gaat het om ruim een miljard dollar.

Polio is uitroeibaar. De wereld is er al eerder heel dichtbij geweest, maar „ergens in de komende twee tot vier jaar” gaat het lukken, zei Gates (57) gisteren in een interview in het Haagse hotel Des Indes. Gates was in Nederland om bij de regering te pleiten voor het schrappen van voorgenomen bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking.

Uitroeiing van polio is een doelstelling die bij Gates past: het is concreet en meetbaar, de voordelen zijn uit te drukken in dollars en je kunt er geavanceerde technologie voor inzetten. Heel wat tastbaarder dan andere ontwikkelingsdoelen zoals het opbouwen van goed bestuur of het bevorderen van vrouwenrechten.

Dankzij wereldwijde vaccinatieprogramma’s is polio al bijna uitgeroeid. In 1988 raakten er nog 350.000 kinderen verlamd, vorig jaar bedroeg dat aantal 223. De ziekte komt nu alleen nog voor in delen van Nigeria, Pakistan en Afghanistan. Moeilijk toegankelijke gebieden, waar wantrouwen bestaat over de ‘westerse’ vaccins. Vorige maand werden in Pakistan negen vaccinatiemedewerkers vermoord, vermoedelijk door moslimextremisten.

Waarom besteedt u juist aan polio zoveel aandacht?

„Omdat polio na pokken de tweede ziekte ter wereld kan zijn die volledig wordt uitgeroeid. Het gaat om het welzijn van mensen. Een kind dat niet meer kan lopen door polio heeft een extreem zwaar leven in een arm land. En we zijn zo dichtbij! Tientallen donoren hebben hier al heel veel geld aan besteed. Dat zou allemaal voor niets zijn als we niet harder gaan werken en de ziekte terug naar nul brengen. De ziekte zou zich weer verspreiden. Niet naar het oude niveau, maar tienduizenden kinderen zouden verlamd raken.

„Bovendien gaat dit niet alleen om het einde van polio. Met deze campagne bouwen we netwerken op in Pakistan, Afghanistan en Nigeria. Zo weten we voor volgende vaccinatieprogramma’s waar de kinderen wonen, hoe je ze kunt bereiken en hoe je met ze moet communiceren over gezondheidskwesties.”

Hoe groot zijn de gevolgen van de aanslagen in Pakistan voor het uitroeiingsprogramma?

„Er zijn eerder grote tegenslagen geweest, zoals in 2003, toen er in Nigeria geruchten waren dat de vaccinatiecampagne een westers complot was, bedoeld om vrouwen onvruchtbaar te maken. Nog altijd zijn er families die dat geloven. De Pakistaanse overheid heeft na de aanslagen de veiligheidsmaatregelen moeten herzien. De campagne is nu hervat. Er zullen de komende jaren nog meer tegenslagen komen. Des te meer reden om ervoor te zorgen dat het niet tevergeefs zal zijn.”

Denkt u werkelijk dat het gaat lukken? Het ziet er voorlopig niet naar uit dat er iets verandert in het noordwesten van Pakistan.

„Die regio’s zijn niet zo moeilijk als je denkt, omdat er weinig kinderen in en uit het gebied reizen. We zijn nu van plan die gebieden te omsingelen en de kinderen die wel naar binnen of buiten gaan te vaccineren. We gebruiken gps-systemen om de kratten met de vaccins te volgen, zodat die niet verdwijnen. Dan zijn er nog gevallen in Karachi [aan de andere kant van het land, red.]. Die worden voornamelijk overgebracht door Pashtuns uit het noordwesten. We proberen de bewegingen van die bevolkingsgroepen te volgen. Er zijn nog meer problemen. In delen van Nigeria weigert nog altijd 20 procent de vaccinatie. Daar werken we met religieuze leiders. Zij gaan de hutten langs om de mensen alsnog over te halen. We merkten dat we veel dorpen oversloegen omdat ze niet op de kaart stonden. Nu gebruiken we satellietbeelden om zeker te weten dat we alle dorpen aandoen.”

Gelooft u niet iets te veel in de maakbaarheid van dit alles?

„Ik weet zeker dat we door het plan dat onder leiding van de Wereldgezondheidsorganisatie is opgesteld een einde aan polio gaan maken. Zelfs toen we nog niet zoveel in de campagne investeerden, lukte het al de ziekte tot drie landen terug te dringen. Er zijn minder gevallen dan ooit, en er zijn minder varianten van de ziekte dan ooit, terwijl de kwaliteit van de campagne alleen maar toeneemt.

„Het voordeel van de uitroeiing van polio zal niet alleen zijn dat we een systeem hebben ontwikkeld waarmee we moeilijke gebieden kunnen bereiken, maar ook dat de wereld opnieuw naar malaria zal kijken en zeggen: moet onze doelstelling zijn dat er nog maar 100.000 mensen per jaar aan malaria sterven, of moet dat aantal naar nul? Willen we het dodental voor mazelen naar 50.000 terugbrengen, of naar nul?”

Komt er nog tijdens uw leven ook een einde aan die twee ziektes?

„Absoluut. Ik heb daar nog geen uitgewerkt plan voor, maar het zal zeker de moeite waard zijn opnieuw naar die twee ziektes te kijken.”

    • Hanneke Chin-A-Fo