Goedaardige onheilsprofeet zonder pacemaker of mobieltje

Softwareprogrammeur Richard Stallman van de Free Software Foundation verzet zich tegen de macht van programmeurs over gebruikers.

Richard Stallman had rijk kunnen zijn, maar hij werd een activist. Hij begon computers te programmeren in de tijd dat Bill Gates dat ook deed. Maar als academicus had hij bezwaar tegen een aantal eigenschappen van de software die de ontluikende industrie produceerde, zoals ‘achterdeurtjes’ die de softwaremaker macht gaven over de computer van de gebruiker.

In plaats van industrietycoon is hij nu voorzitter van de Free Software Foundation, een door hemzelf opgerichte stichting die ijvert voor software die de gebruiker niet knevelt. ‘Not free as in beer, but free as in freedom.’ Stallman is tegen kopieersloten, tegen het onnodig verzamelen van gegevens over de gebruiker en voor openbaarheid van de werking, dus van de programmacode.

Op YouTube publiceerde het Intelligent Channel eerder deze maand een aantal betogen van Stallman. Een van de grootste bedreigingen van de vrijheid is volgens hem de aanwezigheid van mobiele apparaten. „Er zijn een paar Android-telefoons waar je een echt vrije Android-versie op kan installeren, maar dat laat nog altijd een restje oorspronkelijke software achter. En we vermoeden dat daar zo’n achterdeurtje in zit. Voor de rest zijn vrijwel alle mobiele telefoons op afstand te updaten, waardoor grote bedrijven macht over de gebruiker hebben. Afluisteren is een van de mogelijkheden.”

Stallman heeft daarom zelf geen mobieltje. „Mobieltjes zijn Stalins droom. Iedereen zou moeten weigeren een spionageapparaat te dragen. Óf de gebruikers controleren de software, óf andersom.” Hij verklaart zelfs dat hij geen pacemaker wil waarvan alleen een ander de software kan wijzigen. „Ik wil mijn leven niet verlengen door mijn idealen te verkopen. Niet-vrije software is slecht en zou niet mogen bestaan.”

Stallman spreekt op een prettige, rustige manier, met veel pauzes. Je krijgt alle tijd om te verwerken wat hij zegt. Maar hoeveel onheil hij ook beschrijft, zijn gezichtsuitdrukking blijft geamuseerd. Hij is en blijft de goedaardige hacker die ervan houdt de techniek te doorgronden.

Ook op Russia Today is Stallman geïnterviewd en dit levert interessant vergelijkingsmateriaal op. De pedante presentator Al Gurnov denkt dat Stallman voor gratis software pleit (niet dus) en snapt zelfs niet dat programmeurs hun werk soms voor niets willen delen met anderen. Hij luistert slecht naar zijn gast en lacht gul om zijn eigen grappen. Stallman raakt niet van de wijs en de tegenwerking komt de duidelijkheid eigenlijk wel ten goede.

Stallmans ideeën zullen voor velen te radicaal zijn. Maar zo vrij als hij kunnen er in de ict maar weinig spreken. Aan Gurnov vertelt hij waarom hij niet tot deze business toetrad: „Het leek me dat het geld niet zou opwegen tegen de schaamte. Het zou moreel verkeerd zijn.”

De video is te zien op nrc.nl/wetenschap