EU-advies: in iedere lidstaat een waakhond voor de pers

In elk EU-land zou een mediacommissie met vergaande bevoegdheden moeten waken over de pers. Dit advies aan Eurocommissaris Kroes wekt verbazing.

Het is nog lang geen Europese wet en misschien komt het zelfs nooit zover, maar toch: in een advies aan Eurocommissaris Neelie Kroes (digitale agenda) schrijft een ‘commissie van wijzen’ dat er in elk EU-land een commissie moet komen die streng toeziet op het functioneren van de media. Zorgvuldig samengesteld, onafhankelijk, maar met vergaande bevoegdheden. De commissie moet journalisten boetes kunnen opleggen, openbare excuses kunnen afdwingen en journalisten zelfs hun status als journalist ontnemen.

Die 27 nationale mediacommissies zouden dan zelf weer onder toezicht moeten staan van de Europese Commissie, die nagaat op ze zich aan de ‘Europese waarden’ houden.

Meer controle op de pers – dat is niet iets wat je snel zou verwachten uit Brussel. Brussel wil graag invloed hebben op de mediavrijheid in Europa – en dus ook op het functioneren van de Europese democratie. In 2011, toen de Hongaarse regering met een mediawet kwam die de journalistieke vrijheid fors beperkte, kon de Europese Commissie daar nauwelijks iets tegen doen.

Voor Kroes was het aanleiding om een speciale commissie, onder leiding van de vroegere president van Letland Vaire Vike-Freiberga, onderzoek te laten doen naar de media en journalistieke vrijheid. Het rapport is nu klaar en de belangrijkste conclusie is dat de Europese Unie zich directer moet kunnen bemoeien met landen in Europa die de media niet vrij laten. Hoe dat precies moet, staat er niet in. Kroes zelf zegt dat er „discussie” over zou moeten komen, die kan leiden tot nieuwe wetgeving.

Maar als de EU meer te zeggen krijgt over mediavrijheid in de lidstaten, moet de EU volgens de commissie (met een Duitse oud-minister van Justitie, een Britse internetspecialist en een Portugese jurist) ook invloed krijgen op de kwaliteit van de journalistiek.

In Hongarije was in 2011 het verweer van de Hongaarse premier Viktor Orbán: jullie kunnen vanuit Brussel wel proberen om onze wetten te veranderen, maar jullie weten niet hoe onze journalisten hun werk doen en welke belangen onze mediabedrijven precies hebben.

De EU, vindt de commissie, moet lidstaten gaan helpen bij het opleiden van journalisten. De voorzitters van de Europese instellingen zouden zichzelf ook regelmatig moeten laten interviewen door een panel van journalisten uit verschillende EU-landen – „om de berichtgeving over Europa te stimuleren”.

En dan is er het idee van bindend tuchtrecht voor journalisten. De nationale mediacommissies, onder Europees toezicht, zouden klachten over de media moeten onderzoeken en ook nagaan of de media een gedragscode hebben en transparant zijn over de eigenaren en mogelijke belangenverstrengeling.

Het is lang niet zeker dat dit is waar Viktor Orbán op hoopte. Ook in andere Europese landen zal er flinke aarzeling zijn om Brussel die extra invloed te geven.

Kroes zelf was wel tevreden, ze kondigde aan dat ze het idee van de mediacommissies de komende tijd zal gebruiken in Europese debatten over de media.

    • Petra de Koning