'Zware botten', bestaat dat, of ben je dan gewoon dik?

Ze lijken ongeveer even veel te wegen, zo op het oog. Maar de twee redacteuren van nrc.next blijken toch ruim tien kilo te schelen. Hij zal wel zware botten hebben, oppert een collega. De redactie vraagt zich af: bestaat dat eigenlijk wel?

„Het bestaat”, weet Roelof-Jan Oostra, hoogleraar anatomie aan de Universiteit van Amsterdam en het AMC. „Maar”, benadrukt hij wel meteen, „het is een heel zeldzame aandoening”. Osteopetrose (letterlijk: ‘stenen botten’) komt bij één op de 100.000 tot 500.000 mensen voor. De ‘marble bone disease’, zoals de ziekte ook wel wordt genoemd, verstoort het evenwicht tussen botvorming en botafbraak. Als gevolg hebben patiënten harde botten met een veel hogere botdichtheid dan gemiddeld. De botten breken snel en helen moeizaam omdat ze veel kalk bevatten en minder elastisch zijn dan gemiddeld. In ernstige gevallen kunnen patiënten zelfs doof of blind worden, omdat hun botten te hard tegen het zenuwstelsel drukken.

Hoeveel zwaarder een ‘stenen’ bot in vergelijking met een normaal bot is, kan Oostra niet zeggen. „Omdat de aandoening zo zeldzaam is, heb ik nog nooit iemand met osteopetrose op de weegschaal zien staan.” Wel wijkt het gewicht volgens hem flink af van de norm. Gemiddeld is ons skelet zo’n 15 tot 20 procent van ons totale lichaamsgewicht. Bij twee flinke mannen van honderd kilo zou het verschil in kilo’s dat is toe te rekenen aan de botten dus maximaal vijf kilo moeten zijn. Die overige vijf kilo zijn waarschijnlijk optisch bedrog.

Toch hoort Danielle de Schaap, diëtiste in Amsterdam, het excuus ‘zware botten’ regelmatig voorbijkomen. „Meestal is dat onzin”, beaamt ze. Wel maakt De Schaap onderscheid tussen mensen die smal, gemiddeld of breed zijn gebouwd. Om dat te bepalen wordt met een apparaatje de omvang van de knieschijf gemeten. Hoe breder de omvang, hoe zwaarder iemand doorgaans is.

Maar het smoesje ‘zware botten’ gaat voor de meeste mensen niet op. Hoewel, merkt Oostra op, het kan wel andersom werken. „Bij mensen die veel spier- of vetmassa hebben, zal het geraamte zich wapenen om te voorkomen dat iemand door z’n hoeven zakt. In dat geval krijgen dikke mensen dus wel zwaardere botten.”

    • Carlijn Teeven