Scientology en de prinses uit Silicon Valley

Niemand wilde geld in scientologyfilm The Master steken – tot miljardairsdochter Megan Ellison opdook.

Nee, met scientology had het niets te maken. Echt niet.

Regisseur Paul Thomas Anderson wil het in Venetië nog eens benadrukken. Dat hij aanvankelijk geen geld vond voor The Master, zijn film over de beginjaren van scientology, had niks te maken met angst voor, of machinaties van deze agressieve, in Hollywood machtige sekte.

Waarom de regisseur van Boogie Nights, Magnolia en There Will Be Blood dan geen geld loskreeg? Diepe zucht, de regisseur staart naar het plafond. „Ik had mijn script snel klaar, maar mijn acteurs zaten nog een jaar vast. Philip Seymour Hoffman had toneelverplichtingen, Joaquin Phoenix had het druk met zijn hoaxfilm I’m Still Here. Daarna bleek er geen geld te zijn. Het een leidt tot het ander, en plotseling was het vier jaar later.” Ja, maar waarom was er geen geld? Lag dat aan het onderwerp? Weer een zucht. „Er waren momenten dat mijn hand naar de telefoon afdwaalde om te kijken of ik geen superheldenfilm kon regisseren. Maar gelukkig belde niemand terug.”

Opnieuw geen antwoord. Valt het woord scientology, dan is regisseur Paul Thomas Anderson zeer op zijn hoede. In Venetië, waar de film zijn wereldpremière beleeft, zegt hij keer op keer dat The Master niet over scientology gaat. Niet eens over religie. „Dat is meer een onderwerp voor een korte film. Ik focus op de liefde tussen twee mannen. Iemand die je vertelt dat hij je van een vorig leven kent en ook je volgende leven weer bij je is: dat is heel opwindend en optimistisch.” En ja, dat gebeurt tegen de achtergrond van een sekte die is geïnspireerd op scientology vlak na de Tweede Wereldoorlog. Een geloof waarmee Anderson helemaal geen problemen heeft. „Als het voor hen werkt, gefeliciteerd.” Acteur Joaquin Phoenix is iets meer uitgesproken: „Ik ben geen expert in religie, maar het begint volgens mij met mensen die hetzelfde willen en raakt vroeg of laat gecorrumpeerd door macht en geld.”

Tom Cruise

Wie regisseur Anderson zo omzichtig om scientology heen ziet tippelen, kan alleen maar denken: een niet-aanvalsverdrag. Scientology, doorgaans extreem agressief tegen critici, zwijgt ook over The Master. Is dat misschien afgesproken op die avond dat Anderson steracteur Tom Cruise een speciale voorvertoning gunde? „We zijn nog steeds vrienden”, zegt Anderson. „En de rest is tussen ons.”

Cruise, boezemvriend van scientologyleider David Miscavige, kent Anderson van diens mozaïekfilm Magnolia (1999): hij speelt daarin machogoeroe Frank Mackey die mannen leert seksuele roofdieren te worden: „Tame the pussy!” Een magistrale rol, en een soort voorbode van de Cruise van na 2001, toen hij van stil lid tot eerste woordvoeder van scientology werd en zijn populariteit kelderde door zelfingenomen of bizar gedrag: hautaine kritiek op Brooke Shields’ gebruik van antidepressiva, opgefokt op de bank springen bij Oprah Winfrey.

Het zal ook Cruise niet ontgaan dat The Master wel degelijk over scientology gaat. De overeenkomsten tussen Lancaster Dodd van ‘The Cause’ en scientology-voorman L. Ron Hubbard (1911-986) zijn legio. Hubbard was een avonturier en pulpschrijver die na twaalf ambachten en dertien ongelukken in 1950 al volgelingen had verzameld toen hij het onleesbare zelfhulpboek Dianetics schreef. Niet veel later werd scientology een religie, „want daar zit het geld” aldus Hubbard, die bekeerlingen „rauw vlees” noemde die je soms „een mysteriesandwich” moet voeren.

In The Master is Dodd een charismatische zwendelaar met een doe-het-zelfreligie samengesteld uit pseudowetenschap, boeddhisme, psychoanalyse en sciencefiction: volgens zijn sceptische zoon „verzint hij het waar je bijstaat”. Zoals Hubbard een paranoïde, drankzuchtige fantast die alles denkt te weten en adembenemend cynisme schijnbaar moeiteloos combineert met idealisme – een succesvolle charlatan gelooft zijn eigen verzinsels. Maar echtgenote Peggy is de echte leider, zoals achter Hubbard derde echtgenote Mary Sue stond, die een clandestien programma leidde om critici van scientology te intimideren en om 136 overheidsorganen, ambassades en consulaten af te luisteren en te infiltreren – de FBI bracht dat in 1977 aan het licht in ‘Operatie Sneeuwwitje’.

In Hollywood blijft scientology machtig. Tot voor kort brandde niemand zijn vingers aan zelfs een grap over de sekte – animatieserie South Park was een uitzondering. Met sympathisanten als John Travolta, Tom Cruise en Will Smith, een oorlogskas van een miljard dollar en vele oren en ogen binnen de filmindustrie, is dat het risico niet waard. Want op kritiek volgt een tsunami van telefoontjes, roddels, e-mails, dreigementen, sancties, juridische acties. Hoewel het nu verandert – zie regisseur Paul Haggis van Crash, die na 34 jaar binnen de sekte openlijk kritiek uit – zwegen afvalligen over hun verleden in de sekte.

Megan Ellison

Om The Master te realiseren, was ook een buitenstaander in Hollywood nodig: de mediaschuwe, 26-jarige superproducer Megan Ellison, dochter van Larry Ellison, de baas van softwarebedrijf Oracle. Vanaf haar twintigste stak zij miljoenen van pa in kwaliteitsfilms, en met True Grit van de gebroeders Coen vond ze in 2010 voor het eerst de jackpot. Nu geldt haar productiebedrijf Annapurna Productions als de grote hoop van artistiek Hollywood. Zonder haar had deze Oscarrace er al anders uitgezien: naast The Master produceerde Ellison Zero Dark Thirty. Ook maakte ze Lawless en Killing Them Softly mogelijk, beide in competitie in Cannes, en de nieuwe films van Spike Jonze, David O. Russell, Wong-kar Wai en Bennett Miller (Moneyball). Bullebak Harvey Weinstein, grossier in kwaliteitsfilms en Oscars, eet uit haar hand.

Deze prinses van Silicon Valley is niet bang voor scientology. Acteur Joaquin Phoenix vergelijkt haar in Venetië met Han Solo, de charmante schurk uit Star Wars. „Een paar maanden voor The Master groen licht kreeg, zei mijn agent: sorry, Joaquin, ze maken hier geen kwaliteitsfilms meer, en deze al helemaal niet. En dan zoeft zij uit de fucking schaduw en redt het universum.” Darth Vader, kijk maar uit.

    • Coen van Zwol