Rajoy in het nauw door zwart geld

Jarenlang hebben leden van regeringspartij PP zwart geld gekregen uit de partijkas. Doordat de crisis veel offers vraagt, is dit schandaal extra groot.

In het begin van elke maand was het betaaldag. Kopstukken van de Spaanse regeringspartij PP konden zich melden bij penningmeester Luis Bárcenas. In zijn kantoor, op het Madrileense partijhoofdkwartier, ontvingen ze een envelopje met duizenden euro’s aan contanten. Een ‘toelage’ op hun normale loon. Naar alle waarschijnlijkheid afkomstig van al dan niet legale donaties aan de partijkas. Zwart uitbetaald, buiten het zicht van de belastingdienst. En dit mogelijk decennia lang, totdat de huidige premier Mariano Rajoy er enkele jaren terug een einde aanmaakte.

Het schandaal, afgelopen week onthuld door de centrum-rechtse krant El Mundo, brengt de toch al impopulaire regering-Rajoy ernstige schade toe. Het jaagt het wantrouwen van Spanjaarden jegens hun bestuurlijke elite naar nieuwe hoogtes. Na dagen van ontkenningen probeerde Rajoy maandag de ophef te sussen met de belofte van een intern onderzoek naar de partijboekhouding. Externe accountants zullen de resultaten hiervan verifiëren.

Het schandaal lijkt hiermee allesbehalve voorbij. De Spaanse justitie wist een Zwitserse bankrekening te achterhalen waarop Bárcenas 22 miljoen euro verborgen hield. De herkomst van dit geld is onduidelijk. Hij zou het deels verdiend hebben via zakelijke zwendel. Maar er wordt rekening mee gehouden dat de miljoenen deels van de partij zijn. Bárcenas, die nu door zijn partij wordt afgevallen, eist juridische bescherming. Anders, dreigt hij, maakt hij zijn schaduwboekhouding openbaar.

Het toezicht op de financiering van partijen schiet al jaren tekort. Nagenoeg alle partijen bedruipen zichzelf via stichtingen met anonieme donaties van rijken of bedrijven. Banken verstrekken hun daarnaast hoge leningen tegen zeer lage rentes. Onder meer de Raad van Europa waarschuwde Spanje meermaals dat dit corruptie uitlokt. Temeer omdat de nationale rekenkamer, die de jaarrekening van partijen moet valideren, sterk gepolitiseerd en onderbezet is.

De onderzoeksrechter die de verdachte geldstromen binnen de PP als eerste probeerde bloot te leggen, moest ondertussen het veld ruimen. De wereldberoemde Baltasar Garzón werd begin 2012 voor twintig jaar uit het ambt gezet. Dit omdat hij zijn boekje te buiten ging door vastgezette PP’ers in de cel af te luisteren.

Het politieke draagvlak om partijfinanciering strenger te bewaken is ook bij de oppositie gering. Dat de socialisten Rajoy niet veel harder aanpakken, voedt bij veel Spanjaarden de verdenking dat de centrum-linkse PSOE ook wat te verbergen heeft.

De afgelopen jaren is Spanje opgeschrikt door meerdere schandalen rond de bestuurlijke elite. Het wanbeleid van de door politici bestuurde spaarbanken (cajas). De schoonzoon van de koning die binnenkort terechtstaat voor verduistering van overheidsgeld. De oud-voorzitter van de werkgeverskoepel die werd opgepakt wegens faillissementsfraude. En de voorzitter van het Hooggerechtshof die moest aftreden wegens omstreden declaraties.

In combinatie met de economische crisis vormt dit laatste schandaal een explosieve cocktail. Sinds Rajoys aantreden, eind 2011, confronteerde hij het land met harde bezuinigingen en belastingverhogingen. Opofferingen, zo stelt hij, die nodig zijn omdat „we jarenlang boven onze stand hebben geleefd”. Nu blijkt dat Rajoys partijgenoten buiten het zicht van de fiscus om zwart geld opstreken, kunnen weinig burgers de premier nog serieus nemen. Binnen zijn eigen partij zijn tegenstanders al begonnen zich warm te lopen voor het partijleiderschap.

De stroom onthullingen droogt vooralsnog niet op. Kranten van linker- én rechterzijde diepen meer feiten op. In een openhartig opiniestuk in El País bevestigde een oud-PP-parlementariër maandag het bestaan van de zwarte loontoeslagen.

Deze Jorge Trías Sagnier uitte vorig jaar al kritiek op de vervolging van Garzón, die hij duidde als politieke afrekening door de radicale vleugel van de PP. Nu roept hij Rajoy op de partij te zuiveren van corrupte lieden en volledige openheid van zaken te geven. Daarnaast zou de politiek eindelijk met strengere wetgeving moeten komen. Want: „Als we niet geloven in diegenen die dit land besturen, hoe kunnen burgers dan de opofferingen doorstaan die we aan hen vragen?”

    • Merijn de Waal