Modigliani-kenner fraudeverdachte

Werken van de Italiaanse schilder Modigliani leveren vele miljoenen op. Een van de kenners van zijn werk is opnieuw verdacht van fraude.

NEW YORK - NOVEMBER 24: President of the Modigliani Institute Christian Parisot attends Montegrappa's tribute to Amedeo Modigliani at the Solomon R. Guggenheim Museum on November 24, 2008 in New York City. Neilson Barnard/Getty Images/AFP AFP

Hij is een van de bekendste Modigliani-kenners. Maar sinds vorige maand zit Christian Parisot thuis in Rome vast met huisarrest. Hij wordt verdacht van het verstrekken van echtheidscertificaten voor vervalste werken van de Italiaanse kunstenaar Amedeo Modigliani (1884-1920). Ook een Romeinse kunsthandelaar, Matteo Vignapiano is in verband met deze zaak gearresteerd. Tegen nog zeven andere verdachten loopt een onderzoek, aldus de Italiaanse pers.

Volgens de Romeinse politie zijn ook 59 mogelijk vervalste werken van Modigliani in beslag genomen, meldt de Corriere della Sera: 41 tekeningen, 13 grafiekbladen, 4 bronzen beelden en een olieverfschilderij. Geschatte waarde mochten ze echt blijken: ruim 6 miljoen euro.

Tot voor kort gold deze Christian Parisot, kunsthistoricus en auteur van enkele Modigliani-oeuvrecatalogi, als een van de twee meest gezaghebbende toeschrijvingdeskundigen. Hij werd geraadpleegd in de talloze disputen en zelfs rechtszaken over de authenticiteit van Modigliani’s.

In Frankrijk, het land waar de Italiaanse kunstenaar de meeste van zijn schilderijen vervaardigde, had Parisot zelfs lange tijd een streepje voor op zijn grootste rivaal, de Fransman Marc Restinelli. Omdat Parisot beschikte over het zogenoemde ‘morele recht’ op toeschrijvingen, wat in Frankrijk juridische status heeft.

Jeanne Modigliani, de dochter, had dit morele recht aan Parisot gegeven. Ze konden goed met elkaar overweg en richtten zelfs samen het instituut op dat het archief van Modigliani beheert. Parisot is voorzitter. Jeanne overleed een jaar na de oprichting, nu dertig jaar geleden. Ze viel van de trap in haar eigen huis.

Parisot en Restellini betwistten voortdurend elkaars authenticiteitclaims. Onlangs nog, voorjaar 2012, toen een koper 950.000 euro betaalde voor het schilderij Jonge vrouw met zwart haar.

Het Londense veilinghuis Bonhams had de toezegging van Restellini gekregen dat hij het schilderij zou opnemen in de oeuvrecatalogus waar hij al meer dan tien jaar aan werkt, onder de vleugels van het Wildenstein Instituut in Parijs. Parisot zei dat het om een vervalsing gaat.

Voor sommige insiders leek het een vergeldingsactie voor een oudere zaak, waarin een koper tevergeefs een rechtszaak aanspande tegen het Wildenstein Instituut omdat Restellini een schilderij als vals bestempelde waarvan Parisot volhield dat het echt was.

Insiders stelden toen al vragen bij de reputatie van Parisot. In Spanje had hij in 2002 een tentoonstelling georganiseerd met tekeningen van Jeanne Hébuterne. Deze Francaise was de minnares van Modigliani geweest; op de dag na de zelfmoord van de kunstenaar, in 1920, had ze zelf een einde aan haar leven gemaakt. Alle tekeningen bleken vervalsingen, vermoedelijk zelfs vervaardigd door Parisot. De Spaanse rechter achtte dat voldoende bewezen.

Acht jaar later organiseerde Parisot een tentoonstelling in Palestrina, even buiten Rome. Daar nam de Italiaanse politie 22 valse Modigliani’s in beslag en startte het onderzoek dat leidde tot de huidige arrestatie.

Waarom trekt juist Modigliani nu zoveel vervalsers aan? Jan Teeuwisse, hoogleraar aan de universiteit van Leiden: „Om allerlei redenen, maar zeker ook vanwege de aantrekkelijkheid van zijn werk voor een miljoenenpubliek. Het is moderne kunst, maar toch prettig voor het oog.” Een soort instapmodernisme.

De prijzen zijn er naar. Onbetwiste Modigliani’s gaan voor meer dan twintig miljoen euro van de hand. Zo verwacht Christie’s dat een portret van Jeanne Hébuterne uit 1919 op een komende veiling van 6 februari in Londen 26 miljoen euro zal opbrengen. En het voorlopige record staat sinds twee jaar op 44 miljoen euro, voor het schilderij Nu assis sur un divan (La Belle Romaine).

Er is nog iets behalve de hoge prijzen dat vervalsers trekt, zegt schilderijrestaurator Milko den Leeuw. Hij werkt bij het Haagse bureau ARRS dat ook technisch echtheidsonderzoek verricht. „Door de eenvoud van stijl en herkenbaarheid lijkt Modigliani makkelijk te vervalsen. Maar dat is een vergissing. De valse Modigliani’s die ik voor ogen kreeg, waren eenvoudig te ontmaskeren. Zo hebben ze onder de strakke heldere figuren zelden de voorschetsen die echte Modigliani’s hebben. Hij werkte heel vrij in de ondertekening tot hij zijn figuren definitief neerzette.”

En de waarde van valse Modigliani’s? Als geen kenner in de echtheid gelooft, zijn ze voor zo’n 500 euro via allerlei websites te koop. Het verschil tussen echt en vals is gigantisch.

Restellini, die voorlopig geen commentaar wil geven, is zich bewust van zijn macht. Dat hebben eigenaren van schilderijen die hij niet in zijn oeuvrecatalogus wil opnemen, hem wel ingepeperd. Die zijn niet blij.

Boos is een beter woord, aldus Restellini in de ArtNewspaper. Hij is met de dood bedreigd. Maar zijn oeuvrecatalogus gaat gewoon uitkomen, verzekert Restellini. Parisot meent dat er meer Modigliani-schilderijen bestaan dan Restellini beweert. Maar wie wil Parisot nu nog geloven? Het antwoord is simpel: zij die een schilderij bezitten waarin Parisot de hand van de meester ziet. Dat zijn niet genoeg mensen om Parisot nog enig gezag te verschaffen. De hoop van talloze eigenaren van een kunstwerk met Modigliani-kenmerken is nu op Restellini gevestigd. Zijn oordeel maakt het verschil tussen arm en rijk.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Modigliani-kenner fraudeverdachte (23 januari, pagina 18) staat dat de Italiaanse kunstenaar Amedeo Modigliani zelfmoord pleegde. Dit is niet juist. Hij stierf op 24 januari 1920 aan tuberculaire meningitis.

    • Pieter van Os