Ervaringstheater: oefening in ongewenste intimiteit

Theater

God zegene de greep, door Dries Verhoeven. Gezien: 18/1, Verkadefabriek, Den Bosch. Info: driesverhoeven.nl****

Bij uitzondering is het soms beter om niets over een voorstelling te weten en gewoon een kaartje te kopen. In het val van God zegene de greep door Dries Verhoeven is dat mijn advies. Hij maakt geen reguliere toneelstukken, maar ‘ervaringstheater’. U zult thuiskomen met een verhaal.

Als u het toch wilt weten: u gaat op reis met een duikboot/ ruimteschip. De aarde gaat ten onder, maar u bevindt zich in een groep van twintig die overleeft. Misschien.

Voor de voorstelling krijgen de toeschouwers elk een boxje omgehangen door Dries Verhoeven. Mannen andere dan vrouwen. Verhoeven vraagt ons tijdens de voorstelling niet te praten. Vervolgens gaan we naar „de reddingscabine” in een andere zaal, schaars verlicht en mistig. Er staat een groot metalen ei waar we in stappen en rondom tegen de wand plaatsnemen, op nummer.

Dan wordt het donker. Minutenlang.

Het idee is even simpel als doeltreffend blijkt als het licht weer opkomt. De boxjes spreken. Wij zijn ongewild ‘acteurs’. Hoewel je geen controle hebt over de stem en de tekst kijk je de andere toeschouwer toch aan als zijn/ haar boxje spreekt.

Het begint luchtig, met gezang. En een voorstelronde. Iemand vraagt iedereen zijn hand op te steken bij instemming. Wie een koophuis heeft? Salaris, kinderen, bloedgroep? Steeds gaan er handen omhoog.

Kijk naar mij, zegt iemand. De opmerkingen worden persoonlijker. Als mijn boxje eindelijk spreekt, ben ik toch verrast. Mijn bekentenis is dat ik moet huilen. Het waarom ontgaat me, want ik, ‘de acteur’, krijg een spontane aanval van plankenkoorts.

Mijn oren worden warm. Ik wens vurig dat ik niet bloos.

Ik kijk naar de grond, maar inmiddels fantaseer ik hardop. Over de jongen aan de overkant. Stel mij je naakt voor, zeg ik. In bad, onze knieën raken elkaar. Het licht brandt ongenadig op me.

Daarna vraagt iemand om iemand aan te kijken in de groep die je sympathiek lijkt. Fixeer je blik. Meer ongemak. Ook anderen stellen impertinente en intieme vragen.

De meeste van mijn groep ‘acteren’ hun teksten stoïcijns, met minimale mimiek. Niet bij iedereen is het ongemak af te lezen, maar wel vaak een reflex van opluchting als het voorbij is.

Ontspannen kan bij vlagen. Er is drank aan boord. We schenken in en toasten. We verbroederen. Er kan gelachen worden om grapjes.

Dat het geen geheel briljante oefening in ongewenste intimiteit wordt, ligt aan het laatste kwartier, als Verhoeven iets van zijn controle verliest. De sfeer wordt grimmig en lelijk. Die emotie sluit niet aan.

Wel memorabel is een andere ingreep: Verhoeven laat de mensen weer bidden! Zo had dit confronterende uur wel mogen eindigen.

Na afloop is door de spanning veel van wat is gezegd me al weer ontglipt. Maar al snel mis ik mijn lotgenoten. Verdwenen zijn ze.

Wel voel ik nog de knie van de jongen die met me in bad zat.

    • Ron Rijghard