'Centrum-centrum' verrast in Israël

Benjamin Netanyahu blijft ongetwijfeld premier van Israël. Maar hij verloor 11 zetels en kan niet alleen met rechts/religieus regeren.

Premier Benjamin Netanyahu is de winnaar én de grote verliezer van de Israëlische parlementsverkiezingen. De rechtse lijst die hij aanvoert, Likud Beiteinu, werd gisteren met 31 van de 120 zetels de grootste, en Netanyahu wordt zonder twijfel voor de derde maal premier.

Zijn zege was echter niet zo royaal als verwacht. In oktober dachten zijn strategen dat Netanyahu 50 zetels zou halen. Hij verloor 11 zetels vergeleken met de verkiezingen van 2009. En Netanyahu kan niet louter regeren met zijn „natuurlijke partners” – uiterst rechts en religieus. Vannacht zei hij dat hij zich genoodzaakt zag „een zo breed mogelijke coalitie te vormen”.

Zijn eerste telefoontje ging naar Yair Lapid, de grote verrassing van deze verkiezingen. Diens nieuwe partij ‘Er Is Een Toekomst’ werd met 19 zetels de op een na grootste. Lapid, oud-televisiepresentator, liftte mee op de sociale protesten die in 2011 het land overspoelden. Hij heeft een vrij linkse sociaal-economische agenda, maar wat de bezetting betreft lijkt Lapid zo rechts als Netanyahu. Critici noemen hem „de tofu-man”. Vlees noch vis. Lapid zegt zelf „centrum-centrum”.

Een andere winnaar is de zeer rechtse en religieuze nieuweling Naftali Bennett, die „joodse waarden” predikt, evenals annexatie van de bezette Westelijke Jordaanoever. Hij kreeg 11 zetels. Ook de twee ultra-orthodoxe partijen wonnen (nu samen 18 zetels). De rechterhelft van het politieke spectrum is al met al 5 zetels kleiner, maar veel rechtser en religieuzer geworden.

De centrum-linkse kant groeide evenredig, en werd iets linkser. Immers: de enige zionistische partij die zich links noemt, Meretz, zag haar zeteltal verdubbelen (tot 6). De enige andere joodse partij die zich hard maakt voor een vredesakkoord met de Palestijnen, de nieuwe partij ‘De Beweging’ van oud-minister van Buitenlandse Zaken Tzipi Livni, haalde ook 6 zetels.

Progressief Israël reageerde met een mix van euforie en ongeloof. Dit smaldeel vreesde tot voor kort dat totale verrechtsing onafwendbaar was. Maar het rechts-religieuze blok is zijn parlementaire meerderheid kwijt. En de premier, die in mei door binnen- en buitenlandse media als ‘koning van Israël’ werd gekroond, is sinds vanmorgen koning af.

De terugval van Netanyahu komt niet alleen doordat nieuwkomers Lapid en Bennett hem naar de kroon staken. Centrum-rechtse kiezers verwijten Netanyahu dat Likud een ruk naar rechts maakte. Hij voegde de kieslijst samen met de ultranationalistische partij ‘Israël Ons Huis’ van Avigdor Lieberman. Daarna stootten radicale kolonisten gematigde Likudniks van de kieslijst.

Daarbij voerde Netanyahu een slechte campagne. Hij hielp rivaal Bennett door hem frontaal aan te vallen. Toen Netanyahu begreep dat dit averechts werkte, werd zijn campagne defensief en bij vlagen hysterisch. Zo schreef hij gisteren op Facebook: „Likud loopt gevaar macht te verliezen. Ik vraag jullie alles te laten vallen en voor ons te gaan stemmen.”

De grootste fout van Netanyahu is dat hij doof bleef voor de onvrede in de middenklasse over de stijgende prijzen van levensonderhoud, die in 2011 culmineerde in straatprotesten met een half miljoen demonstranten. Netanyahu dacht dat hij deze kon negeren of kon afdoen door te wijzen naar de economie, die op macroniveau groeit. Bennett en Lapid wisten beter. En zij zijn beloond.

Dat Netanyahu toch verreweg de meeste stemmen haalde, komt niet alleen doordat hij zijn lijst samenvoegde met die van Lieberman, die op een trouwe schare immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie kan rekenen, maar ook doordat de premier het thema ‘veiligheid’ wist te claimen door voortdurend te wijzen op buitenlands gevaar. De hoop op vrede hebben de meeste Israëliërs al opgegeven. Rest de relatieve rust die Netanyahu garandeert. Dit is een land waar angst regeert.

    • Leonie van Nierop