Altijd op zoek naar verheffing van de tv-kijker

Ellen Blazer, die gisteren overleed, wilde vooral ‘vensters openen’. Twintig jaar lang werkte ze met Sonja Barend.

Ellen Blazer in 1994 Foto VARA

Televisie maken had bij Ellen Blazer altijd veel te maken met zendingsdrang. Er mocht gelachen worden – graag zelfs – en van een stuntje was ze evenmin vies. Maar aan de basis lag toch steeds de aandrang tot „vensters openen”: alles zodanig opdissen dat ook veel kijkers met weinig voorkennis geboeid zouden zijn. Dat werd vooral zichtbaar in de praatprogramma’s die ze bijna twintig jaar lang als eindredacteur heeft gemaakt met Sonja Barend. Alles kon daarin worden besproken zo lang het toegankelijk bleef voor iedereen. En dat gold ook voor de twee kennisquizzen die op haar naam staan, Per seconde wijzer en Twee voor twaalf – twee klassiekers uit het tv-aanbod.

Ellen Blazer is gisterochtend in haar woonplaats Hilversum overleden. Ze was 81 jaar. Anderhalf jaar geleden trad ze voor het laatst in de openbaarheid, met de haar kenmerkende tegenzin, toen de VARA een documentaire over haar uitzond. De voorlaatste keer gebeurde dat in 7, toen de tv-critici haar samen met Sonja Barend een Ere Zilveren Nipkowschijf hadden toegekend voor hun gehele oeuvre. Die prijs deed haar onmiskenbaar veel plezier, maar ze hield vol dat háár plaats achter de schermen was.

Haar omroepcarrière omvatte vier decennia. Al in 1951 kwam Ellen Blazer als assistente op de muziekafdeling van de Wereldomroep. Vijf jaar later maakte ze haar entree als scriptgirl bij de VARA. En rond 1960 mocht ze voor het eerst zelf een programma bedenken om wat zomerse zendtijd te vullen. Sindsdien verzon ze er vele, te beginnen met de cultuurrubriek Uit, gepresenteerd door haar ontdekking Berend Boudewijn. Veel kunst- en cultuurrubrieken zouden nog volgen, lang niet allemaal succesvol. De wonderformule voor een populaire kunstrubriek vond ze niet. Maar wel ontwierp ze die twee quizzen: Per seconde wijzer, naar een Frans voorbeeld, in 1967 en Twee voor twaalf, dat de kijkers de weg wilde wijzen naar het nut van naslagwerken, in 1970. Beide bestaan nog steeds. Ietwat spijtig moest Ellen Blazer vaststellen dat ze daar, in vaste dienst bij de VARA, nooit de revenuen van kon plukken.

De programma’s met Sonja Barend, van 1977 tot haar pensioen in 1995, zijn iconisch geworden voor de gepolariseerde tijd waarin ze werden uitgezonden. De beide maaksters wilden de maatschappelijke onderwerpen vooral laten bespreken door „gewone” mensen (wat toen nog tamelijk ongebruikelijk was) en troffen een humanistische toon zonder belerend te worden. Hun engagement had veel te maken met het feit dat ze alle twee een joods onderduikersverleden hadden. Het sociaal-democratische verheffingsideaal speelde in hun werk altijd een belangrijke rol, hoewel ze de eersten waren om zulke grote woorden te relativeren. „Zelf heb ik de illusie wel eens dat het misschien een heel klein beetje invloed heeft gehad”, zei Ellen Blazer ooit in HP/De Tijd. „Daar hou je je dan maar aan vast, want je wilt het gevoel hebben dat je toch niet helemaal voor niks zit te werken”.

    • Henk van Gelder