Noorden blijft baas over eigen kranten

De Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden hebben eindelijk een nieuwe eigenaar. Ze zijn blij met de noordelijke stichtingen die hun identiteit waarborgen. Maar ze moeten wel saneren.

De Leeuwarder Courant reikt jaarlijks de Gouden Gurbe uit voor het beste iepenloftspul, toneestukken die ’s zomers in Friese dorpen worden gespeeld. Deze zomer won It Deiboek van Blauwhuis (Blauhûs), naar Dagboek van een herdershond. Op de foto: de kapelaan (Sjoerd Huitema) nadert zijn eerste parochie. Gurbe is het mannetje op de voorpagina van de Leeuwarder Courant die commentaar geeft op het nieuws. Foto Sicco Rypma

Stichting Fryslân Boppe: Friesland Boven. Zo heette de aanstaande eigenaar van de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden eerst. „Ik heb ze aangeraden die naam te veranderen”, zegt hoofdredacteur Pieter Sijpersma van het Dagblad van het Noorden in Groningen. „Met zo’n naam bereik je hier weinig.” De stichting, die zich inzet voor taal en cultuur in Noord-Nederland, heet nu FB Oranjewoud, naar de vestigingsplaats. Sijpersma, zelf Fries, is sinds 2003 hoofdredacteur in Groningen. Daarvoor zat hij in de hoofdredactie van de Leeuwarder Courant.

Identiteit bepaalt alles in de noordelijke dagbladwereld. Fries of Gronings. Liberaal of sociaal-democraat. De Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden koesteren die identiteit. Ze werken er hard aan, organiseren activiteiten voor lezers, schrijven veel over regionale taal en cultuur. Ze weten: het is hun belangrijkste succesfactor in een krimpende lezers- en advertentiemarkt.

„Onze krant is het cement in de Friese samenleving”, zegt Hans Snijder, sinds 2009 hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant en daarvoor baas van Omrop Fryslân. „Wij zorgen voor verbinding. Als een regionale titel ergens een succes kan zijn, dan is het hier.” Met een marktaandeel van meer dan 80 procent hebben de titels nagenoeg een monopolie in de noordelijke provincies. Als je de identiteit laat verwateren, zegt Snijder, krijg je een situatie zoals bij Wegener. „Die regionale kranten zijn minder authentiek.” En, suggereert hij, daardoor ook minder succesrijk.

Daarom zijn de kranten ook zo kritisch op een nieuwe eigenaar. Die moet de identiteit te allen tijde onderschrijven, koesteren, erin willen investeren. Rimmer Mulder, oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant: „Wil je geld verdienen zodat je een krant kunt uitgeven? Of wil je een krant uitgeven om geld te verdienen? Dat is het verschil.”

Het moederbedrijf van de kranten, NDC/VBK, maakte donderdag bekend dat zijn krantentak een nieuwe eigenaar krijgt. Noodgedwongen, NDC/VBK heeft een schuld van 180 miljoen euro. Eerder verkocht het concern al de boekendivisie en de educatieve uitgeverij. De verkoop van de noordelijke kranten is een volgende stap in de consolidatie van de regionale dagbladwereld in Nederland. Wegener is de volgende.

FB Oranjewoud koopt 51 procent. De stichting komt voort uit Friesland Bank en kreeg een bruidschat van tientallen miljoenen euro’s mee toen de bank werd overgenomen door Rabobank in april 2012. Huisbankier – en grootste schuldeiser – ING krijgt 33 procent; de bank ruilt schuld om voor aandelen. Stichting Je Maintiendrai Beheer, nu met ruim 82 procent grootaandeelhouder van NDC/VBK, verwerft 16 procent in de dagbladen. Zo krijgen de redacties de eigenaar die zij wilden. „De kranten blijven van onszelf”, stelde Sijpersma donderdag in zijn eigen krant. „Het hele mooie is dat de Noordelijke kranten eigendom blijven van Noordelingen.”

En zo grijpt directeur Gert-Jan Oelderik van de krantendivisie, oud-directeur van NRC Media, naast de buit. Oelderik maakte deel uit van een consortium dat ook de kranten wilde overnemen. Die bestond verder uit de familie Hazewinkel, drukkerij/uitgeverij BDU in Barneveld en de Groningse investeerder Investion. De Hazewinkels zijn bekenden in Groningen: zij zijn directe nazaten van de oprichters van het Nieuwsblad van het Noorden. Dat fuseerde elf jaar geleden met het Groninger Dagblad en de Drentsche Courant tot het Dagblad van het Noorden. Zij hadden via investeringsmaatschappij Heidehuis een belang in NDC/VBK en raken nu dus hun band met hun krant kwijt.

Hoofdredacteur Sijpersma twijfelt aan de motieven van BDU. „Zij raken een belangrijke drukorder kwijt, Metro. Sinds de overname door De Telegraaf wordt die in Amsterdam gedrukt. BDU bouwt een nieuwe pers in Barneveld en wilde onze kranten daar drukken. Onze drukkerij in Leeuwarden had dan dicht gemoeten.” BDU weigert commentaar. Investion reageert niet op vragen.

Oelderik is „natuurlijk teleurgesteld” dat zijn bod niet is geaccepteerd. „Maar het is goed dat er aan de onzekerheid, die veel te lang heeft geduurd, een einde is gekomen.” Hij ontkent dat zijn consortium weinig oog zou hebben voor de maatschappelijke positie van de noordelijke kranten. „Ik geloof in het groeiende belang van regionale journalistiek. In het noorden hebben we een heel goede formule gevonden, veel regionaler dan bijvoorbeeld sommige titels van Wegener.” Hij zegt te geloven in schaalverkleining in de regionale pers. „Zo praten wij al langer over de terugkeer van een krant voor Drenthe en nieuwe uitgaven voor kleinere doelgroepen in de regio.” In 2002 ging de Drentsche Courant op in het Dagblad van het Noorden.

Welke eigenaar het ook zou worden, en wat de nieuwe aandeelhouders ook willen, de hoofdredacties in Leeuwarden en Groningen rekenen op een forse reorganisatie. Snijder: „2013 wordt een zwaar jaar.” Net als andere kranten hebben ook de noordelijke titels last van dalende oplagen en een krimpende advertentiemarkt. Sijpersma: „Wij moeten terug naar de kern: regionaal nieuws. Dat is de kurk waarop alles drijft. Daarin moeten we blijven investeren. Plus: digitale podia ontwikkelen. Wij verkopen nieuws, niet papier.”

Een nieuwe reorganisatie zou de tweede zijn in Leeuwarden, en de vierde in Groningen. Sijpersma: „Wij kwamen uit een fusie. Dan heb je altijd te veel mensen. Maar soms denk ik: zijn we niet te ver gegaan? Het piept en het kraakt aan alle kanten.”

Zowel Snijder als Sijpersma geloven in het delen van kosten. Eén gezamenlijke redactie vindt Snijder een stap te ver. Sijpersma ziet dat meer zitten, maar verwacht daardoor niet veel te kunnen besparen.

Snijder: „De tijd dat een dagblad een mooi investeringsvehikel was, is voorbij. Mensen die nu willen investeren in kranten moeten iets met journalistiek hebben. Maar natuurlijk moeten we een bepaald rendement halen. Winst is de beste garantie op onafhankelijkheid.”

    • Jan Benjamin