Na je studie móét je blijven

Hongaarse studenten worden verplicht na de studie in eigen land te werken. De regering probeert zo de leegloop van het land te stoppen.

Correspondent Zuidoost-Europa

Boedapest. Eszter Turäi (19) wil wat van de wereld zien; veel concreter zijn mijn toekomstplannen nog niet, zegt de eerstejaars sociologie in de hal van de ELTE universiteit in Boedapest. Maar die van de regering met haar zijn wel concreet. Samen met tienduizenden andere eerstejaars moest Turäi aan het begin van dit academisch jaar een contract tekenen waarin ze belooft na haar studie in eigen land te gaan werken. Twee jaar in Hongarije voor elk jaar aan de universiteit, dat is de regel.

Het is „alsof de overheid schotten plaatst in mijn toekomst”, zegt Turäi. Niet tekenen was geen optie. Dan had ze nu collegegeld moeten betalen en na haar studie een groot deel van de kosten van haar studie aan de staat moeten aflossen. Ze kent niemand die heeft geweigerd zijn handtekening te zetten, hoewel studenten, zij inbegrepen, al een jaar tegen het studiecontract protesteren.

Het contract is een van de manieren waarop de Hongaarse regering probeert de leegloop van het land te stoppen en de overheidsfinanciën in balans te krijgen. Hongarije vergrijst razendsnel en de bevolking krimpt al drie decennia. Als dat zo doorgaat, worden de belastinginkomsten te laag om voor de pensioenen en gezondheidszorg te blijven betalen.

De demografische crisis verergert doordat veel hoog opgeleide Hongaren naar het buitenland vertrekken, waar ze meer verdienen. „Eerst jarenlang op kosten van de staat studeren, daarna niets terug doen. Je begrijpt dat dit ethische vragen oproept”, zegt plaatsvervangend staatssecretaris voor Onderwijs Zoltán Maruzsa op het ministerie in Boedapest.

Hongaren zijn in vergelijking met bijvoorbeeld Polen, Slowaken en Roemenen honkvast. Maar uit enquêtes op universiteiten blijkt dat ongeveer een kwart van de studenten overweegt te vertrekken, om financiële redenen of om ervaring in het buitenland op te doen. Goede statistieken over de brain drain ontbreken.

Onder artsen is de uittocht al jaren dramatisch hoog. Jaarlijks beginnen 1.200 mensen aan een studie geneeskunde terwijl 1.000 artsen een vergunning aanvragen om in het buitenland te kunnen werken. Vacatures zijn er genoeg, maar een artsensalaris begint bij 500 euro per maand. Sommige chirurgen en anesthesisten vullen dat aan door maandelijks een weekendje in bijvoorbeeld Londen te opereren. Daarmee verdienen ze zo een maandloon bij.

Het Hongaars Constitutioneel Hof oordeelde dat het studiecontract ongrondwettelijk is, omdat het zowel de toegang tot hoger onderwijs beperkt als de vrijheid van baankeuze. De regering voerde het niettemin in. De Europese Commissie heeft er vragen over gesteld, die de Hongaarse regering nog moet beantwoorden.

„Natuurlijk moet Hongarije aantrekkelijker worden”, erkent plaatsvervangend staatssecretaris Maruzsa. „Daar werken we ook aan. Dit is geen poging een nieuw IJzeren Gordijn op te hangen. Ik moedig het aan als iemand een tijdje naar het buitenland gaat en daar ervaring op doet waarvan Hongarije vervolgens kan profiteren. Maar het duurt waarschijnlijk nog wel vijftig tot honderd jaar tot bijvoorbeeld artsen overal in Europa hetzelfde verdienen. Zolang kunnen we niet wachten.” Een jonge dokter die na een studie op kosten van de staat naar Noorwegen gaat om daar het tienvoudige te verdienen, kan het zich ook best veroorloven wat van de Hongaarse investering in zijn opleiding terug te betalen, vindt Maruzsa.

De discussie draait niet alleen om geld, maar raakt ook aan de angst van Hongaren om uit te sterven door de snelle vergrijzing. De regering probeert het krijgen van kinderen te stimuleren door grote gezinnen belastingvoordelen te geven. „Dan helpt het niet als tegelijk veel jonge mensen vertrekken”, zegt Maruzsa.

Turäi heeft al uitgedokterd hoe ze aan de verplichtingen in haar studiecontract kan voldoen. Zwangerschaps- en ouderschapsverlof tellen ook mee als jaren gewerkt in Hongarije. Dat is maximaal drie jaar. „Twee of drie kinderen krijgen moet genoeg zijn om mijn bachelor af te lossen.”