Positie van Merkel aangetast

Merkel is in de problemen nu haar CDU de macht in Nedersaksen verliest en coalitiepartner FDP in crisis is geraakt.

De herverkiezing van de Duitse bondskanselier Angela Merkel (CDU) in het najaar is gisteravond ineens een stuk minder zeker geworden. Oorzaak is dat de CDU/FDP-regering van Nedersaksen gisteren bij ongehoord spannende lokale verkiezingen onderuit ging. Op nationaal niveau wankelt nu de positie van vicepremier Philipp Rösler. Hij bood vanochtend onverwacht aan om terug te treden als lijsttrekker en partijleider van de liberale FDP.

Door de aanhoudend hoge peilingen voor Merkel gold de coalitie in Berlijn tussen de christen-democraten van CDU/CSU en de FDP tot gisteravond als nagenoeg niet te verslaan. Leidende politici in de sociaal-democratische oppositiepartij SPD waren bezig met de verkiezingen ná die van 2013, zo heette het. Maar de verkiezingen voor het parlement van Nedersaksen, die met 6,2 miljoen kiezers vooral belangrijk waren als test voor de Bondsverkiezingen dit najaar, kwam dus met een verrassende uitkomst: de coalitie van CDU en FDP kreeg uiteindelijk één zetel minder dan die van SDP en Groenen.

Welke de lokale consequenties ook mogen zijn voor de wisseling van de wacht in Hannover: in Berlijn worden nationale politieke conclusies getrokken. Het terugtreden van Rösler zou volgens analisten een politieke manoeuvre kunnen zijn. Door zijn positie als partijleider nu aan te bieden zou hij als minister kunnen aanblijven. Hij heeft immers tegen alle verwachtingen in 10 procent behaald in Nedersaksen. Mogelijk zou Rösler met zijn aanbod zijn tegenstanders in de partijtop ervan willen overtuigen dat ze niet zonder hem kunnen. Hij is tenslotte de winnaar van de verkiezingen Nedersaksen, en er is geen alternatief.

Rösler werd wegens tegenvallende stembusresultaten bij eerdere deelstaatverkiezingen en lage scores in peilingen al weken voor de verkiezingen doodverklaard door zijn eigen partijtop. De winst van de liberalen zou vooral te danken zijn aan strategische stemmen van CDU-kiezers. En het is de vraag of die dat ook zullen doen in het najaar.

Gisteravond werd de kennelijke zwakte in de positie Merkel blootgelegd. Die werd gesymboliseerd ook door haar optreden: ze was er niet. De hele vorige week voerde zij campagne met McAllister, CDU-kandidaat in Nedersaksen. Maar na de teleurstellende uitslag is de bondskanselier ondergronds gegaan. Merkel wil niet gezien worden in de buurt van een verliezer.

De SPD kwam met de schrik vrij. Voor de weerbarstige SPD-leider Peer Steinbrück is de Rood-Groene winst in Nedersaksen goed nieuws. Hij kampt met imago-problemen, door kwesties rond zijn bijverdiensten en ongelukkige opmerkingen bijvoorbeeld over het inkomen van de bondskanselier. Vanuit het partijbureau werd met opluchting vastgesteld dat de lokale lijsttrekker Stephan Weil gewonnen had „ofschoon Berlijn niet voor wind mee had gezorgd”. Waarmee werd bedoeld dat Steinbrück de SPD bijna de verkiezing had gekost.

Partijvoorzitter Sigmar Gabriel zei vanochtend bij de huldiging van Stephan Weil in Berlijn dat het „spannend” was geweest. „Maar zoals bij elke krimi winnen uiteindelijk de goeien.”

De Groenen proeven sinds gisteravond weer de kans nationaal terug te komen aan de macht. Maar zij zijn voorzichtig om al te triomfantelijk te zijn en willen de SPD niet inwrijven dat zij het zijn die écht gewonnen hebben.

Echte verliezers bevinden zich op de flanken: Die Linke verdween uit het parlement en de Piraten kwamen er niet in.

    • Frank Vermeulen