Obama's woorden, Obama's daden

De Amerikaanse president Barack Obama begon gisteren aan zijn tweede termijn. Vandaag is de openbare eedaflegging, een herhaling van die van gisteren. Nu gaat het om de speech. Hoe verwoordt hij zijn bevlogenheid? Lukt het hem, die historische oneliner?

Vandaag legt Barack Obama rond half zes Nederlandse tijd op de trappen van het Capitool in Washington de eed af voor zijn tweede termijn. Daarbij zal zijn linkerhand laten rusten op een bijbel van Abraham Lincoln en de reisbijbel van Martin Luther King. De symboliek ligt er dik bovenop. Martin Luther King sprak vijftig jaar geleden, in 1963, even verderop zijn‘I have a dream’-rede uit. En vandaag is het toevallig ook nog Martin Luther King Dag – een nationale feestdag ter herdenking van de vermoorde burgerrechtenactivist.

Staatsrechtelijke waarde heeft de inauguratie van vandaag niet. Obama is gisteren al beëdigd door opperrechter John Roberts. Maar omdat 20 januari dit jaar op een zondag viel, zijn de feestelijkheden een dag uitgesteld. Vier jaar geleden moest Obama zijn eed in het Witte Huis overdoen, omdat Roberts de tekst verkeerd oplas. Zo wordt Obama, samen met Franklin D. Roosevelt, een van de weinige Amerikaanse presidenten die vier keer de eed aflegden.

Vandaag gaat het om de speech. De inaugurele rede markeert het moment dat een president duidelijk maakt wat hem bezielt en hoe hij een bevlogen leider voor het zijn land wil zijn. John F. Kennedy vroeg de Amerikanen in zijn inaugurele rede van 1961 niet langer te vragen wat hun land voor hen kan betekenen, maar wat zij konden betekenen voor hun land. Franklin D. Roosevelt zei in 1933: „Het enige dat we moeten vrezen, is de vrees zelf.” Memorabel was ook de tweede inauguratiespeech van Abraham Lincoln, in 1865. Terwijl de burgeroorlog bijna beslist was, riep hij in een korte speech op tot eenheid en rouw.

Abraham Lincoln en Martin Luther King zijn de voorbeelden van Barack Obama. Het waren mannen die, zoals Obama schreef in The Audacity of Hope, „hun leven gaven om een onvolmaakte unie te verenigen”. Obama ziet zijn verkiezing en herverkiezing als de voltooiing van een ontwikkeling die de VS hebben moeten doormaken, van een land dat vrijheid predikte terwijl het slaven hield en discrimineerde, tot een land waar de zoon van een Keniaanse vader president kan worden. Obama heeft zijn huidskleur de laatste jaren zelden meer onder de aandacht gebracht. Maar vandaag kan het een geschikt moment zijn om dat weer wel te doen. Hij bewondert Lincoln en King omdat, zoals hij eens zei, er zonder hen geen president Obama was geweest.

Obama beseft dat een president niet alleen wordt beoordeeld op zijn daden. Het gaat ook om de ontwikkeling van het land tijdens een presidentschap. Sinds zijn verkiezing in 2008 weet Obama dat zijn dagelijks werk nauwelijks bestaat uit grote gebaren, maar vooral uit harde strijd, deals en teleurstellingen. Zo kreeg Obama de afgelopen weken veel kritiek uit eigen kring, toen hij in zijn nieuwe kabinet vrijwel alleen maar blanke, middelbare mannen had aangesteld.

Obama zal deze inauguratie aanwenden om Amerika eraan te herinneren dat hij uiteindelijk toch een progressief denkende president is. De president zei deze week dat „iedereen het kan maken in Amerika, ongeacht waar je geboren bent, hoe je eruit ziet, waar je vandaan komt of tot welke God je bidt”. Niet alleen zal King een centrale rol spelen, ook is de homoseksuele latino-dichter Richard Blanco uitgenodigd voor het traditionele inauguratiegedicht. Morgen bezoekt Obama een gebedsdienst in de Nationale Kathedraal van Washington, waar deze maand besloten is voortaan ook homohuwelijken te sluiten.