Nu de rook is opgetrokken begint de crisis pas echt

Zaterdag maakten Algerijnse militairen een einde aan de gijzelingsactie op het gascomplex. Nu de chaos over is, zwelt de internationale kritiek op het eenzijdig optreden van Algerije aan.

In this image made from video, a group of people believed to be hostages kneel in the sand with their hands in the air at an unknown location in Algeria. An Algerian security official says de-mining squads searching for explosives found "numerous" bodies Sunday, Jan. 20, 2013 at a gas refinery where Islamic militants took dozens of foreign workers hostage. (AP Photo/Ennahar TV) ALGERIA OUT, TV OUT

Amsterdam. De Algerijnse explosievenopruimingsdienst kamde gisteren het uitgestrekte gascomplex uit waar moslimextremisten vier dagen lang tientallen buitenlanders gegijzeld hielden. Ze vonden „vele” lichamen terwijl ze op zoek waren naar explosieven die de gijzelnemers in het complex hadden geplaatst, aldus een anonieme functionaris tegen persbureau AP. Hij zei dat de lichamen zo zwaar zijn verminkt dat ze moeilijk kunnen worden geïdentificeerd. „De lichamen kunnen zowel van Algerijnen als van buitenlanders zijn.”

Algerijnse militairen maakten zaterdag een einde aan de gijzelingsactie door het complex voor de tweede keer te bestormen. Ze zouden hiertoe zijn overgegaan toen de extremisten dreigden het complex op te blazen. Donderdag was het leger ook al in de aanval gegaan, wat uitliep op een bloedige chaos. Toen de rook enigszins was opgetrokken, bleek er echter nog een groep van zo’n tien extremisten in een uithoek verschanst te zitten. Ze hielden naar eigen zeggen nog zeven gijzelaars vast.

Het is onduidelijk of er bij de laatste actie nog gijzelaars zijn bevrijd. Wel zijn vijf extremisten levend gevangengenomen. Er komen nog altijd weinig details naar buiten. De afgelopen dagen hebben media wel enkele ooggetuigenverslagen van ontsnapte gijzelaars opgetekend.

Zo vertelde een Franse medewerker tegen de radiozender Europe 1 dat hij zich veertig uur lang verstopt heeft onder zijn bed. „Ik zat onder het bed en heb er planken voor gezet”, zei Alexandre Berceaux. „Ik had weinig te eten, weinig te drinken en wist niet hoe lang het zou duren.”

Een van de gijzelaars zei tegen de zender France 24 dat ze gedwongen werden om bomgordels te dragen en dat de extremisten dreigden het complex op te blazen. Een Algerijnse gijzelaar die ontsnapt is, vertelde persbureau Reuters dat de extremisten kennis leken te hebben van het ontwerp van het complex.

De gijzeling vormde het antwoord van moslimextremisten op de Franse militaire interventie in het buurland Mali, die anderhalve week geleden begon. Er zijn zeker 23 gijzelaars en 32 extremisten gedood bij de twee bevrijdingsacties, meldde Algerijnse ministerie van Binnenlandse Zaken zaterdag. „Ik vrees dat het dodental verder zal oplopen”, verklaarde de Algerijnse minister van Communicatie Mohamed Said gisteren tegen staatspersbureau APS.

Door het eenzijdige en gewelddadige optreden van Algerije is de gijzeling op een internationale crisis uitgelopen. Buitenlandse leiders reageerden kritisch op de bevrijdingsactie van donderdag, waartoe het regime overging zonder enige ruggespraak met betrokken regeringen.

Via een woordvoerder liet de Britse premier David Cameron donderdag weten dat hij bij voorkeur vooraf was geconsulteerd over de actie van het Algerijnse leger. Ook andere regeringen toonden openlijk hun boosheid. „De actie van de Algerijnse troepen was betreurenswaardig”, zei de Japanse kabinetschef Yshihide Suga, donderdag, die onderstreepte dat Tokio niet was geïnformeerd.

Maar Frankrijk en Groot-Brittannië hebben het Algerijnse optreden verdedigd. „Het is makkelijk om te zeggen wat gedaan had moeten worden”, zei de Franse minister van Buitenlandse Zaken Laurent Fabius. „De Algerijnse autoriteiten namen een beslissing en het dodental is erg hoog, maar ik vind het enigszins vervelend als de indruk wordt gewekt dat het discutabel was. Ze hadden te maken met terroristen.”

Frankrijk is zo begripvol omdat het Algerije nodig heeft voor de operatie in Mali. Algerije deelt een duizend kilometer lange grens met Mali, die de extremisten gemakkelijk kunnen oversteken om te verdwijnen in de uitgestrekte woestijn. Bovendien heeft Algerije Frankrijk toestemming gegeven om zijn luchtruim te gebruiken, wat de aanvoer van troepen en materieel veel makkelijker maakt.

Het eenzijdige optreden van Algerije is te verklaren uit zijn oorlog met moslimextremisten in de jaren 90, die tussen 100.000 en 200.000 mensen het leven heeft gekost. Het Algerijnse leger is gewend erg hard en zonder wachten op te treden. „Om te voorkomen dat de gijzeling bloedig zou eindigen en in reactie op het extreme gevaar dat van de situatie uitging, hebben speciale eenheden een operatie uitgevoerd op efficiënte en professionele wijze om de terroristen te neutraliseren, die eerst probeerden te vluchten met de gijzelaars en daarna probeerden het gascomplex op te blazen”, aldus het Algerijnse ministerie van Binnenlandse Zaken.

De gijzelingsactie is uitgevoerd door 32 extremisten uit zes verschillende landen, onder wie Arabieren, Afrikanen en vermoedelijk een aantal westerlingen. Ze waren gewapend met zware machinegeweren, raketwerpers, bomgordels en luchtafweerraketten. De actie werd volgens Mauretaanse media geleid door Abdul Rahman al-Nigeri, een Arabier uit Niger, die zich in 2005 zou hebben aangesloten bij de Algerijnse terreurgroep van Mokthar Belmokhtar. Die heeft in een al eerder opgenomen video waar Sahara Media dit weekend uit citeerde, de verantwoordelijkheid voor de actie opgeëist. „Wij van Al-Qaeda kondigen deze gezegende operatie aan”, zei Belmokhtar. „We zijn klaar om te onderhandelen met het Westen en de Algerijnse regering mits ze stoppen met het bombarderen van Malinese moslims.”

    • Toon Beemsterboer