Israëliërs schuiven steeds verder naar rechts

Morgen hebben in Israël parlementsverkiezingen plaats waarvan de winnaar al bekend is: rechts. Links biedt geen geloofwaardig alternatief.

Jewish settlers stand next to a Likud party campaign poster of Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu near a bus station in Gush Etzion intersection in the Israeli occupied West Bank on January 15, 2013, ahead of the January 22 general election in Israel. AFP PHOTO/MENAHEM KAHANA AFP

Uren liet premier Benjamin Netanyahu honderden jonge aanhangers in een discotheek in de haven van Tel Aviv op hem wachten. Amper vijf minuten stond Netanyahu (63) op het podium. Hij schudde wat handen, draaide een plaatje, sprak enkele woorden en toen was hij weer weg. Waren zijn fans niet teleurgesteld? „Helemaal niet”, zei er eentje. „Bibi is een popster.”

Benjamin Netanyahu, bijnaam Bibi, is door binnen- en buitenlandse media al ‘koning van Israël’ gekroond, omdat hij eigenlijk geen serieuze concurrenten heeft. Het staat vast dat hij na de parlementsverkiezingen, morgen, opnieuw premier wordt. Om zijn overwinning te verzekeren, voegde Netanyahu de lijst van zijn rechtse Likud-partij samen met die van Israël Ons Huis, de ultranationalistische partij van kolonist Avigdor Lieberman, de vorige minister van Buitenlandse Zaken. De lijstverbinding ‘Likud Ons Huis’ is in alle peilingen met afstand de grootste.

Israël schuift de laatste tien jaar bij elke verkiezingen een beetje naar rechts. Daar zijn demografische oorzaken voor, maar vooral politieke: de partijen links van Netanyahu hebben geen samenhangend en geloofwaardig programma en zijn volstrekt versplinterd. Bovendien hebben veel Israëliërs de hoop op vrede met de buren opgegeven, na zoveel vruchteloos onderhandelen, en zoveel geweld.

Het vooruitzicht op een zege maakt Netanyahu’s campagne niet bijster inspirerend. Voor de aanwezigen in de nachtclub had Bibi maar één boodschap: „Stem Likud als je in Israël gelooft”. In interviews zegt hij dat Israël nu vooral behoefte heeft aan continuïteit: nóg vier jaar Netanyahu dus. Een andere kreet luidt: ‘Een sterke premier, een sterk Israël.’

Naast stabiliteit is veiligheid – en dreiging – een thema in de Likud-campagne. Het zou aan Netanyahu’s laatste operatie tegen de Gazastrook te danken zijn dat vorige maand geen enkele raket uit Gaza in Israël landde (een novum sinds Israël in 2005 zijn kolonisten verwijderde uit Gaza). Het zouden Netanyahu’s inspanningen zijn die Iran belemmeren bij het ontwikkelen van een atoombom.

Waar of niet, het benoemen van buitenlandse gevaren versterkt Bibi’s imago als een sterke leider, voor wie veiligheid op nummer één staat. Nicole Campano, student (27) in Tel Aviv, stemt theoretisch liever op een vrouw, maar kiest morgen voor Bibi: „Hij is sterk en heeft ballen. Dat heeft Israël nodig. Arabieren zijn banger voor hem dan voor een vrouwelijke premier.” En zo zijn er meer die voor de man kiezen, niet per se voor zijn visie. Netanyahu straalt altijd uit dat hij alles onder controle heeft. Bovendien wordt hij door vriend en vijand bewonderd om zijn politiek talent.

Zo houdt Netanyahu kritiek van het Westen vakkundig van het lijf, door te zeggen dat hij een Palestijnse staat op de bezette Westelijke Jordaanoever en Gaza steunt, zonder daar in de praktijk werk van te maken. Integendeel: de afgelopen vier jaar begon de bouw van duizenden huizen in joodse nederzettingen, die internationaal worden gezien als illegaal en obstakels voor de vrede.

Ook pareerde Netanyahu met gemak de aanvallen van de centrum-linkse partijen over de economie – Israël kent de grootste sociaal-economische ongelijkheid van alle ontwikkelde landen, een kwart van de inwoners leeft in armoede, vorig jaar gaf de staat bijna 8 miljard euro te veel uit (4,2 procent van het bbp). Netanyahu volstaat door erop te wijzen dat de Israëlische economie onder zijn leiding groeide. De onvermijdelijke bezuinigingen heeft Netanyahu handig over de verkiezingen getild.

Maar hoewel Netanyahu’s overwinning zeker is, wordt die waarschijnlijk niet zo spectaculair als eerder voorspeld. Na het samengaan met Israël Ons Huis, eind oktober, zeiden Likud-strategen dat de lijstverbinding zo’n 47 zetels zou halen. In de laatste peilingen voor de verkiezingen kelderde Likud Ons Huis echter tot een dieptepunt van 32 zetels, tien minder dan de twee partijen nu samen in het parlement hebben. Koning Bibi kent ook tegenslag.

Allereerst joeg de samensmelting met Israël Ons Huis gematigde kiezers weg van Likud. Een kwart van de oude Likud-aanhangers zou niets van de boude en xenofobe Lieberman moeten hebben. Deze kiezers hebben ook moeite met de radicale kolonisten die na de interne verkiezingen van Likud hoog op de kieslijst kwamen, ten koste van gematigde Likudniks. Zo zei kolonist en Likud-kandidaat Tzipi Hotolevy vorige week bij een debat in Tel Aviv: „Vrede is niet een van de tien geboden”, en pleitte ze voor de annexatie van de Palestijnse Westelijke Jordaanoever.

Meer verlies is te verklaren doordat Likud-aanhangers denken: Netanyahu wordt toch premier, dus ik kan mijn stem gebruiken om invloed uit te oefenen op de coalitie. Die kiezers kunnen uitwijken naar partijen links van Likud, als ze een gematigder regering willen.

Maar ze schuiven waarschijnlijk vaker naar rechts: naar de partij Joods Huis van nieuwkomer Naftali Bennett.