Hier had jouw Fyra kunnen rijden

De NS koos de Fyra omdat die het goedkoopst was. Maar de trein kampt met storingen, en blijkt nu ook nog eens niet tegen sneeuw en ijs te kunnen. Sinds dit weekend rijdt hij niet meer. De NS stelt de bouwer aansprakelijk.

NOVUM10:SNEEUW OVER NEDERLAND:ZANDVOORT;07DEC2012-De NS rijdt vandaag met een aangepaste dienstregeling op deze eerste sneeuwdag van december. In het hele land ondervindt het treinverkeer hinder van de sneeuwNovum/cs/str.Chris Schotanus Novum CHRIS SCHOTANUS

In de cabine van de Fyra brandde de afgelopen weken af en toe een rood waarschuwingslampje. De machinist van de gloednieuwe hogesnelheidstrein was dan al klaar om te vertrekken, maar werd gewaarschuwd dat er nog een treindeur open stond.

Het was echter steeds vals alarm. Alle deuren zaten dicht, bleek na de controles van het treinpersoneel. Toch bleef het waarschuwingslampje op het dashboard branden – en moest de trein stil blijven staan. Dus startte de machinist de boordcomputer opnieuw op. Dat duurt even, terwijl in de wagons de passagiers al begonnen met klagen. Weer vertraging.

Het opnieuw opstarten hielp nooit. Het rode lampje brandde na het resetten nog steeds. En een andere oplossing was er niet. „Dames en heren, wegens een technische storing...”, klonk vervolgens door de intercom.

Anderhalve maand geleden nam NS Hispeed zijn nieuwe hogesnelheidstreinen op het traject tussen Amsterdam en Brussel in gebruik. Op het binnenlandse traject (Amterdam-Breda) bleven de oude Fyra’s rijden – treinstellen met een aparte locomotief van de Canadese fabrikant Bombardier.

Maar de internationale Fyra, de V250 Albatros van het Italiaanse AnsaldoBreda, kampte vanaf dag één met problemen. Zo’n 20 procent van de treinen tussen Amsterdam en Brussel had in de eerste maand een vertraging van vijftien minuten of meer. In de eerste week was de helft van de Fyra’s vertraagd. De afgelopen dagen reed de trein helemaal niet.

Zaterdag besloten de Nederlandse Spoorwegen dat het genoeg was. Het bedrijf maakte in een verklaring bekend dat het fabrikant AnsaldoBreda aansprakelijk stelt voor de problemen. „Wij zijn geschrokken van de kinderziektes. Het was een opeenstapeling van incidenten”, zegt een woordvoerder van de NS over het besluit.

De nieuwe Fyra’s vielen de afgelopen weken stil in tunnels en afgelegen weilanden, omdat het veiligheidssysteem in de trein geen gsm-signaal ontving en automatisch aan de rem trok. Ook zorgden problemen met de software van de boordcomputers voor uitvallende treinen, zoals in het geval van het waarschuwingslampje.

Vrijdag bleek ook nog eens dat de Fyra niet bestand is tegen sneeuw en ijs. In België was een plaat van het onderstel van een nieuwe Fyra gevallen als gevolg van ijsvorming. En de onderstellen van twee andere internationale Fyra’s hadden „deuken en butsen” opgelopen, nadat opgehoopte brokken ijs van de treinen waren afgevlogen en tegen het plaatwerk waren gestuiterd. „Het kan niet zo zijn dat een trein beschadigd raakt door winterweer”, zegt de woordvoerder van de NS daarover. „Daarna was het voor ons: tot hier en voorlopig niet verder.”

Met het aansprakelijk stellen van AnsaldoBreda haalde de NS ook direct de nieuwe Fyra’s uit dienst. „De opstartproblemen in combinatie met het ontstane veiligheidsrisico (...) tonen aan dat Fyra-V250 op het ogenblik niet voldoet aan wat wij met de fabrikant van Fyra hebben afgesproken”, zegt NS-topman Bert Meerstadt in de verklaring van zaterdag.

De kwaliteit van de V250 Albatros wordt nu door een externe partij onderzocht en de levering van de laatste 7 van de in totaal 16 Fyra’s die de NS bij AnsaldoBreda heeft besteld, is stopgezet. De schade loopt volgens de NS „in de miljoenen”. De V250’s kosten zo’n 20 miljoen euro per stuk. Ook in België is de ontevredenheid over de nieuwe Fyra’s groot. Topman Marc Descheemaecker van de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS, die drie Fyra’s heeft besteld, zei zaterdag in Belgische media dat ook de NMBS werkt aan schadeclaims.

De problemen met de Fyra’s vormen het zoveelste incident in de problematische geschiedenis van de hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en Brussel. Zo liep de aanleg van het spoor tweeënhalf jaar vertraging op. Kosten: 7 miljard euro, 3 miljard meer dan gepland.

Ook de levering van de nu stilgezette treinen kwam veel te laat op gang. In 2004 hadden de NS en de NMBS een aanbesteding uitgeschreven voor de treinen die op de hogesnelheidslijn naar Brussel moesten gaan rijden. Het Italiaanse AnsaldoBreda was toen de verrassende winnaar van de aanbestedingprocedure, en niet een van de drie gevestigde treinfabrikanten Siemens (de bouwer van de Duitse ICE-treinen), Alstom (van de Franse TGV’s) of Bombardier. AnsaldoBreda voldeed aan de aanbestedingseisen en had ook het laagste bedrag geboden. Volgens de NS hadden de snellere maar duurdere ICE-treinen geen meerwaarde op het relatief korte traject naar Brussel.

Toch kwam de keuze voor AnsaldoBreda de NS meteen op kritiek te staan. De Italiaanse fabrikant stond ook toen al bekend om zijn lange vertragingen in het productieproces. Zo moest de Deense spoorwegmaatschappij DSB jaren wachten op 83 bestelde intercity’s, die na levering ook nog eens met veel problemen kampten. Tijdens een aantal strenge Deense winters gaven veel treinen van Italiaanse makelij de geest en in 2011 bleek er een probleem met de remmen van twee treinstellen.

De incidenten met de nieuwe Fyra’s lijken erg op de situatie in Denemarken. Aanhoudende problemen met het nieuwe Europese veiligheidssysteem ERTMS en late levering van de treinen zorgden er uiteindelijk mede voor dat de V250 Albatros niet in 2007, maar pas in 2012 ging rijden. Voor anderhalve maand, blijkt nu.

Hoewel er de afgelopen weken steeds meer ingenieurs en monteurs uit Italië zijn overgevlogen om de opeenvolgende problemen op te lossen, hebben zowel de NS als de NMBS inmiddels de hoop op snel herstel opgegeven. AnsaldoBreda heeft zich zaterdag verontschuldigd voor de „onvoorziene problemen” met de Fyra’s. In een verklaring op zijn website benadrukt de fabrikant dat de Fyra’s uitgebreid zijn getest, ook op winters weer.

De NS stelt dat de Fyra naar Brussel pas weer gaat rijden als de technische storingen definitief zijn opgelost. „Daar moet nu grondig naar worden gekeken. Het voelde niet goed om met de treinen te blijven rijden”, zegt de NS-woordvoerder. „Bovendien konden we niet tegen de treinreizigers blijven zeggen: morgen zijn de problemen opgelost.”

Vandaag bespreken de Nederlandse en Belgische Spoorwegen de problemen met de nieuwe Fyra’s. In die vergadering wordt bekeken of er de komende tijd een vervangende trein van Amsterdam naar Brussel gaat rijden of dat er ‘slechts’ een intercity tussen Roosendaal en Antwerpen of Brussel gaat rijden. Door het uitvallen van de Fyra moeten reizigers tussen Amsterdam en Brussel op dit moment tussen Roosendaal en Antwerpen (of omgekeerd) reizen met een stoptrein (die overigens wel vaker rijdt). Verantwoordelijk staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur) zei gisteren dat de NS en de NMBS voor het einde van de maand met een alternatief voor de Fyra moeten komen. Ze wil weten hoe de problemen opgelost gaan worden en hoe lang dat gaat duren.