Heel even leek China een iets (pers)vrijer land

In this photo taken and released by a protester, a local university student, a supporter of the Southern Weekly, raises a last week's edition of the newspaper during a protest outside the Southern Weekly headquarters in Guangzhou, Guangdong province, China Thursday, Jan. 10, 2013. Police attempted Thursday to prevent more of protests outside the compound housing the Southern Weekly and its parent company, the Nanfang Media Group, in Guangzhou, a city long at the forefront of reforms. About 30 police officers guarded the area and ordered reporters and any loiterers to move away, saying there had been complaints about obstructing traffic. The influential weekly newspaper whose staff rebelled to protest heavy-handed censorship by China's government officials published as normal Thursday after a compromise that called for relaxing some intrusive controls but left lingering ill-will among some reporters and editors. (AP Photo)

Als ware realisten maakten de stakende journalisten van het Zuidelijk Weekblad in Guangzhou – voor Chinese begrippen de scherpste krant van het land – zich natuurlijk geen illusies. De unieke staking, begin deze maand, tegen de verstikkende bemoeienis van de communistische partij en de censuur zouden zij nooit kunnen winnen.

„Het ging er vooral om dat wij onze frustraties wilden uiten over een hele botte ingreep en om een klein beetje meer bewegingsruimte te krijgen bij het bepalen van reportageonderwerpen”, vertelt een van de Shanghaise correspondentes van het weekblad, dat ook in het verleden regelmatig onder vuur lag vanwege onthullingen over corruptie, sociale misstanden en milieuschandalen.

Of zij die ruimte nu wel krijgen is ondanks toezeggingen de vraag. Feit is dat hun 72-uursstaking op zichzelf al een daad van grote moed was en dat zij onverwacht veel reacties hebben uitgelokt. Er wordt in China vaak en soms heftig geprotesteerd tegen landonteigeningen en vervuilende industriële projecten, maar acties voor meer vrijheid van de pers zijn net zo zeldzaam als een hoge Chinese leider die zijn haar niet zwart verft.

Daardoor zagen de journalisten van het Zuidelijk Weekblad hun staking ontwikkelen tot het belangrijkste medianieuws van de wereld en daar waren zij zowel trots op als ongelukkig over. Immers, hoe groter de aandacht in het buitenland, hoe nerveuzer de autoriteiten worden.

Toch was er geen houden aan, ook omdat acteurs en de populaire schrijver/coureur Han Han zich solidair toonden in hun blogs en tweets, die bij elkaar opgeteld door meer dan 100 miljoen jongeren worden gevolgd. „Even waande ik mij in een hervormd China”, zei de Beijingse hoogleraar politicologie He Weifang. „Ik had hetzelfde gevoel van hoop en vrijheid als in de aanloop naar de Tiananmendemonstraties in 1989.”

Hij, en andere commentatoren, verbaasden zich over de talrijke steunbetuigingen en over de durf van studenten die enkele dagen demonstreerden voor persvrijheid voor het kantoor van het weekblad. Zelfs zwaar gemuilkorfde kranten als de Beijing Times lieten subtiel blijken het eens te zijn met het breed levende verlangen naar minder censuur.

Op het internet ontwikkelde zich intussen een razend interessante discussie over de rol van de pers in een communistische staat. Even leek China op een land met vrijheid van meningsuiting. Maar het was een kwestie van tijd voordat de blogs en tweets werden verwijderd.

Volgens Han Han staat de nieuwe leider Xi Jinping voor een dilemma. Als hij niet luistert naar de roep om politieke hervormingen riskeert hij dat de nog kleine beweging voor meer vrijheid van meningsuiting snel groeit. Als hij de media meer geeft, brengt hij de machtspositie van de partij in gevaar en creëert hij tegenstand in eigen gelederen. Han Han, en met hem vele anderen, koestert geen grote verwachtingen.

Correspondent China

    • Oscar Garschagen