Elke dag bang voor een brief in de bus

Steeds meer mensen komen terecht in de schuldhulpverlening.

De gemeente Utrecht geeft daarom een workshop die mensen leert inzicht te krijgen in hun

schulden.

UTrecht. Helemaal gek wordt hij ervan. Elke dag brengt de postbode rond 12.00 uur gevreesde enveloppen. Minstens vijf keer per dag rinkelt zijn telefoon. Altijd zijn het „de dieven”, zoals Mustafa ze noemt.

Hij bedoelt zijn schuldeisers. In totaal zitten twaalf incassobureaus achter hem aan, omdat hij rekeningen nog niet heeft betaald. Zijn schuld is opgelopen tot bijna 17.000 euro. Het maakt Mustafa – die uit schaamte net als de andere cursisten niet met zijn achternaam en leeftijd in de krant wil – depressief en boos. Mustafa: „Het boeit me niet hoe, maar ik wil het geregeld hebben.”

Mustafa zit in een oud schoolgebouw in de Utrechtse wijk Lombok. Hij heeft zich ingeschreven voor de workshop schuldhulpverlening van de gemeente Utrecht. Doel: inzicht krijgen in zijn schulden en ze oplossen.

De workshop wordt drie keer per week georganiseerd en is voor cursisten het begin van hun schuldsanering. Aan het begin van de workshop moest Mustafa een geel memostickertje op het schoolbord plakken bij het soort schuld dat op hem van toepassing is. Hij plakte twee stickers op het bord: ‘ziektekosten’ en ‘postorderbedrijf’.

Steeds meer mensen doen een beroep op schuldhulp. Onlangs stuurde staatssecretaris Fred Teeven (Justitie, VVD) een brief aan de Tweede Kamer waaruit blijkt dat vorig jaar landelijk iets meer dan 21.000 aanvragen voor schuldsanering gedaan werden. Een jaar eerder waren dat er 5.000 minder. In Utrecht deden in 2008 900 mensen een aanvraag. Dit jaar zijn dat er al bijna 1.500.

De toenemende aanvragen gaan hand-in-hand met een stijging van de armoede. Vorige week bleek uit het Armoedesignalement 2012 van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat 1,1 miljoen Nederlanders nauwelijks kunnen rondkomen. De onderzoekers concludeerden dat het aantal armen in Nederland „fors” stijgt.

Trajectbegeleidster Annemiek Otter, die de bijeenkomst leidt, vertelt dat ze de laatste tijd veel meer hoger opgeleiden en mensen die ooit een hoog inkomen hadden moet helpen dan voorheen. Ook dienen steeds meer mensen met een koopwoning een aanvraag in. Otter: „Zij komen uit een situatie waarin ze uit eten konden en op vakantie. Nu ze door de crisis zijn geraakt, willen ze dat nog steeds, maar is er geen geld meer voor. Dat moeten ze inzien.”

De gemeente Utrecht is mede vanwege de oplopende aanvragen een nieuwe aanpak begonnen in de schuldsanering. Bovendien wil de gemeente ervoor zorgen dat mensen beter inzicht krijgen in de redenen van hun schulden, zodat de kans op „recidive” kleiner wordt.

Voorheen kreeg iedereen bij aanmelding een individueel intakegesprek – zoals in vrijwel iedere Nederlandse gemeente – waarna werd bekeken of schuldbemiddeling mogelijk was. Maar soms duurde het maanden voor iemand op gesprek kon komen. Nu moeten mensen eerst op de workshop verschijnen – binnen vier weken – en zetten ze direct onder begeleiding hun inkomsten en uitgaven op een rij. Daardoor krijgen ze beter inzicht in hun financiën. Als er schuldeisers zijn, moeten cursisten die zelf bellen. ‘Hoeveel schuld heb ik precies?’

Wanneer alle informatie is verzameld, bepaalt de gemeente welk traject doorlopen moet worden. Dat is bijvoorbeeld hulp bij de administratie, maar het kan ook schuldbemiddeling met de schuldeiser zijn. Dan moet 36 maanden lang iedere maand een flink bedrag worden afgelost. Na afloop worden restschulden dan kwijtgescholden door de schuldeisers.

Mustafa is bang dat hij zijn baantje bij de supermarkt zal kwijtraken, omdat een deurwaarder beslag heeft gelegd op zijn inkomen. Bij zijn vorige werkgever werd door zijn schulden zijn contract niet verlengd. En wie geen werk heeft, komt niet in aanmerking voor schuldhulpverlening door de gemeente. Mustafa: „Zo blijf je in hetzelfde cirkeltje zitten. Ik wil eigenlijk taxichauffeur worden. Dan heb ik een goed salaris en zijn mijn schulden zo verdwenen. Helaas lukt dat niet. Als je een schuld hebt word je behandeld als dier.”

Heeft hij ergens spijt van? Mustafa: „Spijt, spijt. Als ik het opnieuw moest doen, had ik het anders gedaan. Nu rest mij niets dan wachten op een kans.”

    • Enzo van Steenbergen