Democratie in een regio vol oorlogsmenners

Mali was tot voor kort buiten Afrika vooral bekend om zijn stabiele politieke klimaat en de eeuwenoude lemen moskeeën van Timboektoe, de woestijnstad die het zelfs tot de Donald Duck bracht. De meest recente literatuur over het land reflecteert nog steeds het beeld dat het Westen lang had: een succesvolle democratie in een regio vol oorlogsmenners.

Het democratiseringsproces is gedetailleerd beschreven in het veel geprezen Constructing Democracy in Africa: Mali in Transition (2010) van de Amerikaanse Susanna D. Wing. Als geen ander land, schrijft ze, heeft Mali laten zien hoe op innovatieve wijze een democratische grondwet opgesteld kan worden die „erkenning geeft aan groepen die voorheen uitgesloten waren van politieke besluitvorming”. Op de voorkant een van de lemen bouwsels uit Timboektoe.

Tot zover de geschiedenis.

Wie bijgepraat wil worden over de meer recente ontwikkelingen sinds de staatsgreep van vorig jaar, kan terecht bij een zeer actuele speciale uitgave van Foreign Policy: We Never Knew Exactly Where: Dispatches from the Lost Country of Mali (2013), waarin journalist Peter Chilson in 97 pagina’s Mali’s grenzen verkent. Als Franse politici spreken van de bescherming van de „territoriale integriteit” van Mali, dan is het aan de hand van Chilsons werk goed te bedenken dat die grenzen door de Fransen zelf ooit op de Conferentie van Berlijn getrokken zijn en niet voor iedereen in steen gebeiteld staan.

Hij begint zijn lange reportage vanuit Mopti, waar ooggetuigen vorige week voor het eerst de landing van soldaten „met een blanke huid” meldden. Al in de vroege negentiende eeuw viel deze stad twee keer ten prooi aan jihadisten, schrijft Chilson. „Nog maar enkele maanden geleden was Mali het beeld van alles dat goed was aan Afrika”, schrijft hij ook. De staatsgreep veranderde alles. De democratie bleek „een lege huls”, zegt een plaatselijke wetenschapper tegen de journalist.

Een iets breder perspectief van de regionale onrust is te vinden in Le Sahel en crises, een in november verschenen bundel van de onvolprezen Franse staatsuitgeverij La Documentation Française met vrij precieze humanitaire, economische, geopolitieke en demografische informatie over de regio. Wie wil begrijpen waarom de Fransen bij de desintegratie van Mali niet langer aan de zijlijn wilden staan en waarom zij denken dat het banditisme in de Sahel een direct gevaar kan opleveren voor Europa, leze deze bundel.

Vanuit Mali zelf wordt vanwege trage internetverbindingen niet veel getwitterd. Maar enkele journalisten en onderzoekers in de regio houden de situatie van uur tot uur in de gaten: veiligheidsanalist @tweetsintheME en verslaggever @fabienoff bijvoorbeeld. Voor de Afrikaanse invalshoek is www.maliweb.net onmisbaar. Op die website woedt nu al dagen discussie hoe de Franse steun geïnterpreteerd moet worden: als laatste stuiptrekking van het Franse koloniale rijk of als oprechte steun aan een bevriend staatshoofd.