De Italianen: goedkoper en aan alle eisen werd voldaan

De NS koos de Fyra van de Italiaanse bouwer AnsaldoBreda, en niet voor het Duitse Siemens of het Franse Alstom. De Italianen wonnen de aanbesteding. Sinds vrijdag rijdt de snelle trein niet meer, na een opeenstapeling van problemen. De NS stelt de bouwer aansprakelijk. En ook de Belgen werken aan schadeclaims.

2009: Medewerkers van de NS bekijken het eerste exemplaar van de Fyra, in de werkplaats Watergraafsmeer. Foto Felix Kalkman

Het begon met een paar Italiaanse monteurs en ingenieurs, die de eerste ritten van de nieuwe Fyra’s tussen Amsterdam en Brussel zouden begeleiden. Maar toen vielen er treinen stil. Gingen waarschuwingslampjes niet meer uit. En dus stapten steeds meer technici van de Italiaanse Fyra-fabrikant AnsaldoBreda op het vliegtuig naar Amsterdam.

Toen had het nog niet gesneeuwd.

Zaterdag besloten de Nederlandse Spoorwegen dat de nieuwe incidenten met de sneeuw, waardoor de Fyra naar Brussel al twee dagen niet reed, één probleem te veel was. Vrijdag had een nieuwe Fyra, de V250 Albatros, een bodemplaat verloren als gevolg van ijsvorming. Twee andere treinstellen hadden „deuken en butsen” opgelopen nadat opgehoopte brokken ijs van de trein waren afgevlogen en tegen de onderkant waren gestuiterd. De NS maakte een dag later in een verklaring bekend dat het fabrikant AnsaldoBreda aansprakelijk stelt voor de problemen. „Wij zijn geschrokken van de kinderziektes. Het was een opeenstapeling van incidenten”, zegt een woordvoerder van de NS over het besluit.

Met het aansprakelijk stellen van AnsaldoBreda haalde de NS ook direct de nieuwe Fyra’s uit de dienstregeling. De flitstreinen waren pas anderhalve maand in gebruik. De oude Fyra naar Breda – overgespoten wagons met een aparte locomotief van de Canadese fabrikant Bombardier – had geen last van het weer en blijft wel rijden.

„De opstartproblemen in combinatie met het ontstane veiligheidsrisico (...) tonen aan dat Fyra-V250 op het ogenblik niet voldoet aan wat wij met de fabrikant van Fyra hebben afgesproken”, zegt NS-topman Bert Meerstadt in de verklaring van zaterdag. De kwaliteit van de V250 Albatros wordt nu door een externe partij onderzocht, meldde de NS ook. En de levering van de laatste zeven van de in totaal 16 Fyra’s die de NS bij AnsaldoBreda heeft besteld, is tijdelijk stopgezet. De schade loopt volgens de NS „in de miljoenen”. De V250 kost zo’n 20 miljoen euro per stuk.

Ook in België is de ontevredenheid over de nieuwe Fyra’s groot. Topman Marc Descheemaecker van de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS, die drie Fyra’s heeft besteld bij AnsaldoBreda, zei dat ook de NMBS werkt aan schadeclaims. De directies van de NS en de NMBS overleggen vandaag.

Fabrikant AnsaldoBreda verontschuldigde zich zaterdag alvast voor de „onvoorziene problemen” met de Fyra’s. In een verklaring op zijn website benadrukt de fabrikant dat de Fyra’s uitgebreid zijn getest, ook bij winters weer.

Anderhalve maand geleden nam NS Hispeed de hogesnelheidstreinen op het traject tussen Amsterdam en Brussel in gebruik. Vanaf dag één waren er problemen. De V250 Albatros kwam de laatste weken stil te staan in tunnels en afgelegen weilanden, omdat het veiligheidssysteem in de trein geen gsm-signaal ontving en automatisch aan de rem trok. Ook zorgden problemen met de software van de boordcomputers voor uitvallende treinen. Machinisten werden gewaarschuwd voor openstaande deuren, die toch echt dicht zaten. Maar wegrijden mag dan niet.

Toen vrijdag bleek dat de Italiaanse Fyra niet bestand is tegen sneeuw en ijs, besloot de NS tot harde maatregelen. „Het kan niet zo zijn dat een trein beschadigd raakt door winterweer”, zegt de NS-woordvoerder. „Daarna was het voor ons: tot hier en voorlopig niet verder.”

De problemen met de Fyra’s vormen het zoveelste incident in de problematische geschiedenis van de hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en Brussel. De aanleg van het spoor liep 2,5 jaar vertraging op. Kosten: 7 miljard euro, 3 miljard meer dan gepland.

Ook de levering van de nu stilgezette treinen kwam veel te laat op gang. In 2004 hadden de NS en de NMBS een aanbesteding uitgeschreven voor de treinen die met een snelheid van 250 kilometer per uur naar Brussel moesten gaan rijden. AnsaldoBreda was toen de verrassende winnaar van de verplichte Europese aanbestedingprocedure, en niet een van de drie gevestigde treinfabrikanten als Siemens (de bouwer van de Duitse ICE-treinen), Alstom (van de Franse TGV’s) of Bombardier uit Canada. De Italianen voldeden aan de eisen en hadden tevens het laagste bedrag geboden. Volgens de NS hadden bijvoorbeeld de snellere maar duurdere ICE-treinen geen meerwaarde op het relatief korte traject naar Brussel.

Toch kwam de keuze voor AnsaldoBreda de NS op kritiek te staan. De Italiaanse fabrikant stond bekend om zijn late leveringen, waar ook de Fyra mee te kampen kreeg. Aanhoudende problemen met het nieuwe Europese veiligheidssysteem ERMTS en late levering van de treinen zorgden er mede voor dat de V250 niet in 2007, maar pas in 2012 ging rijden. Voor anderhalve maand, blijkt nu, en met vrijwel elke dag wel een technisch probleem. Zowel de NS als de NMBS heeft inmiddels de hoop op snel herstel opgegeven.

De NS stelt dat de Fyra pas weer gaat rijden als storingen echt zijn opgelost. „Daar moet nu grondig naar worden gekeken. Het voelde niet goed om met de treinen te blijven rijden”, zegt de NS-woordvoerder daarover. „Bovendien konden we niet tegen de treinreizigers blijven zeggen: morgen zijn de problemen opgelost.”

    • Dolf de Groot