Beschamend einde van Victoria's eeuw

Op dinsdagavond 22 januari 1901 om half zeven ’s avonds sloot koningin Victoria Alexandra van Engeland, tevens keizerin over Brits-Indië, haar ogen. ‘De Koningin, naar wie in haar Rijk de XIXe eeuw Victoria’s eeuw genoemd wordt, is overleden, 81 jaar oud en te recht diep betreurd door haar volk, want ze verdiende de groote liefde die ze won, den ernstigen eerbied dien men haar toedroeg’, schreef het Algemeen Handelsblad .

Ook de Nieuwe Rotterdamsche Courant stond uitvoerig stil bij het heengaan van de koningin, die nog geen achttien was toen ze in 1838 werd gekroond als opvolger van haar kinderloze oom Willem IV. ‘Het spreekt vanzelf, dat een leven als dat van een vorstin, die haar diamanten jubileum als heerscheres mocht vieren over een rijk, waarin, naar de door haar onderdanen met voorliefde herhaalde uitdrukking uit den tijd van Spanje’s grootheid, de zon nooit onderging, zich niet in een enkel dagblad artikel ook maar in ruime trekken voldoende schetsen laat.’

Maar de bewondering in Nederland voor de prestaties van het Britse superrijk en zijn monarch was bepaald niet grenzeloos. De lofzangen in het Algemeen Handelsblad en de Nieuwe Rotterdamsche Courant eindigen in bittere klaagzangen over het brute Engelse optreden in Zuid-Afrika. Twee jaar eerder was daar de tweede Boerenoorlog uitgebroken, en in Nederland liepen de anti-Engelse emoties hoog op. In menig gezin werd vurig gebeden voor een overwinning van de blanke kolonisten van Nederlandse (en Duitse) afkomst. De jonge koningin Wilhelmina, net achttien bij haar aantreden, betuigde openlijk steun aan Boerenleider Paul Kruger.

‘Noem niemand gelukkig vóór zijn dood.... noem geen regeering gelukkig voor haar einde...’ , stond er in het Algemeen Handelsblad. ‘Nu wordt het einde van Koningin Victoria’s leven en regeering voor immer in de geschiedboeken der beschaving gebrandmerkt door den onrechtvaardigsten oorlog...bloedrood in stormachtige lucht gaat de zon ten onder, die eens zo weldoend scheen’.

De Nederlandse sentimenten domineren de necrologieën uit 1901 van Victoria. ‘Helaas dat haar regeering zich sluiten moet, terwijl de vrede moedwillig is verkeerd in een strijd, die te onrechtvaardig is, wijl Engeland met zijn onuitputtelijke hulpbronnen zich opmaakte om een klein en onaanzienlijk volk van herders en landbouwers uit te roeien; die te vernederender is, omdat Engeland, ondanks die hulpbronnen, en ondanks die macht nog niet het kleine doch dappere Afrikaander volk heeft onderworpen’.

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In het artikel Beschamend einde van Victoria’s eeuw (21 januari, De Wereld, pagina 2) is sprake van koningin Victoria Alexandra van het Verenigd Koninkrijk. Ze heette Alexandrina Victoria. Ook is er sprake van haar kinderloze oom Willem IV. Dit is niet juist. Willem IV kreeg twaalf kinderen. Twee van hen waren wettig, maar zij overleden op jonge leeftijd.

    • Wim Brummelman