Aan de strop in hartje Teheran

Middenin Teheran werden gisteren twee mannen opgehangen wegens een beroving. Onze correspondent was erbij.

Iranian women react during the execution of Alireza Mafiha and Mohammad Ali Sarvari, unseen, in Tehran, Iran, Sunday, Jan. 20, 2013. Iran executed two men on Sunday publicly, after posting a video on YouTube in December 2012 showing them robbing and assaulting a man with a machete on a street in Tehran. Judiciary chief Ayatollah Sadeq Larijani called it a "moharebeh" crime, which Iran's legal code defines as "defiance of God", or the state, are punishable by hanging. (AP Photo/Fars, Ebrahim Noroozi) AP

Het is nog donker als een groep mistroostige mensen zich verzamelt in een park in het centrum van Teheran. Jongens met mutsen op, de handen diep in de zakken. Enkele meisjes die al bij voorbaat moeten huilen, dringen zich naar voren. Vandaag, zondag, zullen recht voor hun ogen twee mensen sterven.

Aan de straatkant van het Park-e honarmandan (artiestenpark) zijn twee barricades van steigermateriaal neergezet, daarachter staan twee politievrachtwagens met daarop een kraan. Agenten van de oproerpolitie, met tientallen aanwezig, trekken zwarte bivakmutsen over hun hoofd. Nog even en de executies, zeldzaam zo op een plein midden in de stad, zullen beginnen.

Twee jonge mannen, Ali-Reza Mafihi (23) en zijn maat Mohammad-Ali Sarvari (20), zijn begin deze maand ter dood veroordeeld nadat video’s naar buiten waren gekomen van de beroving en steekpartij die ze hadden uitgevoerd. Samen met nog twee andere jonge mannen reden ze een man die net uit de bank kwam klem met hun motorfietsen, staken hem met een mes en namen zijn geld mee, het equivalent van 17 euro.

De video, die op internet werd verspreid, bracht een storm van protest teweeg bij Iraniërs die zeggen dat de criminaliteit enorm is gegroeid. Iedereen heeft wel een verhaal over een beroving of inbraak. Hoewel er geen officiële cijfers bekend zijn, geven politiecommandanten toe dat het land gevaarlijker is geworden.

Burgers geven de schuld aan wanbeleid door de regering dat tot hoge werkloosheid en inflatie heeft geleid. De internationale sancties, die zijn bedoeld om Iran tot concessies te dwingen inzake zijn nucleaire programma, komen daar nog eens bovenop. De kloof tussen arm en rijk is aanzienlijk breder geworden, met name in steden.

Daarom heeft justitie besloten een voorbeeld te stellen. Ook al leeft hun slachtoffer nog, Mafihi en Sarvari hebben de doodstraf gekregen wegens de „maatschappelijke onrust” die ze hebben veroorzaakt. Velen steunen dat. „Als we dit soort mensen geen halt toeroepen, klimmen ze morgen bij mij de muur over”, zegt een vrouw die in de buurt woont.

De camera’s van de staatstelevisie gaan dan ook aan zodra een geblindeerde bus de twee veroordeelde mannen bij de galgen aflevert. Veel van de ongeveer 300 toeschouwers – weinig voor een executie in Iran – loeien als ze de verdachten zien. De meesten zijn familie en vrienden van het duo, uit dezelfde arme wijk.

„Deze straf is veel te hoog”, zegt een van hen. „Ze worden geslachtofferd omdat de autoriteiten willen laten zien dat ze sterk zijn”, zegt een ander. Ze staan bijna neus aan neus met een agent van de oproerpolitie. Beiden hebben littekens op hun gezicht en brede schouders. Ze zijn ook vingervlug, zo zal later blijken.

Iraanse journalisten stellen de twee veroordeelden vragen. „Ik heb spijt”, zegt Mafihi, de oudste. Sarvari, met een vlassnor op zijn babyface, kijkt angstig de menigte in, vanwaaruit talloze mobieltjes worden omhoog gehouden.

Net voordat een van de beulen de strop om de nek van Mafihi wil doen, legt deze zijn hoofd op de schouder van de man die hem ter dood zal brengen. Hij huilt zachtjes; de beul slaat zijn arm om hem heen. Het is een teder moment in een verder wreed schouwspel.

Daarna gaat het snel. De twee mannen krijgen een touw om dat aan de twee uitschuifbare kranen zijn gebonden. Met een druk op een afstandsbediening gaan deze schokkend omhoog, waardoor Mafini en Sarvari bungelend de lucht ingaan. In stilte sterven ze, terwijl velen in de menigte het uitschreeuwen.

„Alllliiiiiiii!!!,” roept een jonge vrouw met een stem die door merg en been gaat. „Je verlaat me te vlug!” Er zijn ook mensen die instemmend knikken. Anderen prevelen een zacht gebed.

De lijken van de twee mannen blijven nog 20 minuten hangen, als waarschuwing. De staat zal ervoor zorgen dat ’s avonds in alle journaals duidelijk wordt uitgelegd dat dieven een akelig lot wacht.

Maar of de waarschuwing zin heeft, is maar de vraag. „Waar is mijn iPad?!” roept een man. Hij had in de menigte gestaan, vlak bij de vrienden van de veroordeelden, zegt hij. „Gestolen! Ze hebben hem gewoon gestolen.” De mannen zijn verdwenen, de agenten om hulp vragen heeft geen zin. Die zijn druk bezig foto’s te nemen van de galg en de lijken.

    • Thomas Erdbrink