Ze pikken het niet langer

Online uitgescholden, bedreigd of beledigd worden: bekende Nederlanders slaan terug. „Er is een groep, die houdt gewoon van zieken.”

Illustratie Sanne van Griensven

Het staat er niet meer. ‘Ze hadden beter jouw zinvol dood moeten trappen met je moslimkruiperige nikkerhonden mentaliteit je bent een landverrader waar de nsb nog een puntje aan kon zuigen met je vuile strontkoppen politiek en je joden kliek in je partij werd terecht afgevoerd met hun uitvreet vervloekte levenshouding’ is van de Facebookpagina van PvdA-voorzitter Hans Spekman verwijderd.

Spekman publiceerde vorige week enkele aan hem gerichte haatmails op zijn Facebookpagina. Niet Spekman maar Facebook, dat profielen systematisch scant op scheldpartijen, heeft de berichten deze week weer weggehaald. „Deze manier van omgaan met elkaar tolereren we niet”, zegt een woordvoerder van Facebook Nederland. „Facebook is een identiteitomgeving. Daar word je persoonlijk aangesproken. We willen gebruikers daartegen beschermen.”

Online uitgescholden, bedreigd of beledigd worden: bekende Nederlanders pikken het niet meer.

Sommige van hen stoppen van ellende dan maar met Facebook of Twitter, zoals televisiepresentator Paul de Leeuw. Anderen gaan in de tegenaanval. Actrice Georgina Verbaan maakte vorige week op Twitter de namen van twee van haar volgers bekend „die me maar blijven stalken, of ik ze nou blokkeer of niet”.

Ook Spekman noemde degene die hem de hatelijke berichten stuurde met naam: ‘Gert Kruier’. „Ik ben het namelijk een beetje zat om anonieme scheldkanonnades te ontvangen. Dat je er maar trots op bent”, schreef Spekman op zijn Facebookpagina. Op verschillende weblogs ontstond onmiddellijk een zoektocht naar Kruier. De man, als hij al echt Gert Kruier heet, bleek al snel nergens op internet persoonlijke gegevens achtergelaten te hebben.

Op Powned.nl, afgeleide van weblog Geenstijl, werd Gert Kruier al snel verward met Gert Kruijer, de eigenaar van een landbouwbedrijf in Bellingwolde. Specialiteit in topvlees en leverancier van Iberico-ham en Wagyu-rundvlees.

De op het oog brave boer kreeg ervan langs in de reacties op Powned. Kruijer werd onder meer ‘een verstandelijk gehandicapte met spellingproblemen’ genoemd. Aan de telefoon zegt Gert Kruijer dat hij niks van de negatieve reacties op internet heeft meegekregen. „Hoe heet die meneer? Spekman? Niks mee te maken.”

Gert Kruier scheldt op Spekman. Spekman scheldt terug. Op internet scheldt iedereen op Gert Kruier en Gert Kruijer. Spekman kreeg nadat hij in de publiciteit trad over de haatmail weer „een hupsje” nieuwe scheldkanonnades te verwerken „van het niveau van een peuter”, zegt hij in een telefonische reactie.

Dat is een bekende reflex. Wie bekend is, krijgt klappen. En wie vervolgens klaagt over de klappen, krijgt nog meer klappen.

Hetzelfde overkwam hoogleraar Nieuwe media en Cultuur Albert Benschop van de Universiteit van Amsterdam, die in 2006 in NRC Handelsblad opriep tot een ‘online beschavingsoffensief’. Er moest een einde komen aan wat hij ‘nethufteren’ noemt, vooral op Geenstijl. De reactie: meer haatmail.

Er is sindsdien wel het één en ander verbeterd, zegt Benschop nu. Het destijds nog controversiële Geenstijl heeft zijn toon onder druk van adverteerders en rechtszaken gematigd. Ook het aantal bedreigingen van politici lijkt af te nemen. Het aantal onderzoeken naar bedreiging van Haagse politici, rond de 200 per jaar sinds het Team Bedreigde Politici het bijhoudt sinds 2005, lag in 2011 voor het eerst op 107 onderzoeken. Cijfers van afgelopen jaar worden in maart bekend.

Er zijn maatregelen genomen en die lijken te werken. Volgens het Openbaar Ministerie kan het lespakket over ‘cybercrime’ voor scholieren een rol spelen bij de daling; veel bedreigingen worden namelijk geuit door scholieren via sociale media. Een speciaal daarvoor aangestelde beveiligingsambtenaar van de Tweede Kamer ontfermt zich sinds een aantal jaar over haatmail die de Kamerleden ontvangen en doorsturen.

Haatmail, verstuurd in een opwelling. Verstuurd zonder dat iemand je corrigeert, want op internet ontbreekt sociale controle en staat er een premie op extreem gedrag. Op internet voel je „een waan van anonimiteit waar je lekker met een potje bier erbij tekeer kan gaan”, zegt Benschop. „Alleen door die anonimiteit weg te nemen kunnen we sociale controle op internet institutionaliseren.”

Precies zoals Spekman deed. Hij kreeg excuses van sommige mailers die hem eerder nog de ergste dingen toewensten, vertelt hij. „Maar er is een groep die gewoon houdt van zieken”, zegt Spekman. „Het is vergelijkbaar met de pesters op het schoolplein. Je weet niet waarom ze het doen. Blijkbaar is het iets wat in sommige mensen zit.”

    • Stijn Bronzwaer