Onderzoek naar zelfmoord Rus

Burgerrechtenactivisten houden met kaarsen en een portret van Aleksandr Dolamtov een herdenkingsbijeenkomst voor de Nederlandse ambassade in Kiev. Dolmatov pleegde donderdag zelfmoord in een Rotterdamse cel. Hij vluchtte vorig jaar uit Rusland, na een betoging tegen Poetin, en vroeg politiek asiel aan in Nederland. Foto EPA

Er komt een onderzoek naar de dood van de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov. Staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) heeft de inspectie van zijn departement gelast „om de feiten van de zelfmoord op een rij te zetten”.

De advocaat van Dolmatov sluit niet uit dat de asielzoeker in Nederland is benaderd door Russische overheidsfunctionarissen en zich door hen bedreigd voelde. Zijn afscheidsbrief wekt de indruk dat Dolmatov doodsbang was, dan wel werd overmand door schuldgevoel. Hij noemt zichzelf een „verrader”. Dolmatov werkte tot zijn vlucht in de wapenindustrie.

Staatssecretaris Teeven komt met het onderzoek tegemoet aan Rusland. In Moskou eiste het ministerie van Buitenlandse Zaken gisteren een „direct en alzijdig onderzoek” naar de dood van de 36-jarige ingenieur uit een voorstad van Moskou.

Dolmatov maakte gisteren een eind aan zijn leven in het detentiecentrum op het vliegveld van Rotterdam. Volgens zijn advocaat Marq Wijngaarden zat hij daar ten onrechte vast. De Rus had vorige week vrijdag beroep aangetekend tegen de afwijzing van zijn asielverzoek. Zijn procedure liep nog. Door dit appèl verbleef hij rechtmatig in Nederland in het asielzoekerscentrum in ’s-Gravendeel, aldus Wijngaarden.

In ’s-Gravendeel had Dolmatov zondag al een eerste zelfmoordpoging gedaan. Dat was aanleiding voor de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) om hem weg te halen. Maar volgens zijn advocaat had hij moeten worden opgenomen en niet gedetineerd.

Volgens een woordvoerder van staatssecretaris Teeven blijkt uit zijn afscheidsbrief dat Dolmatov werd gedreven door „tragische maar persoonlijke levensvragen”. Dat klopt strikt genomen. In de brief aan zijn moeder, die gisteravond werd gepubliceerd op internet, schrijft Dolmatov dat hij „weggaat”, omdat hij niet wil terugkeren als „een verrader om onze hele familie te schande te maken”. „Ik heb een eerlijk mens verraden, ik heb de veiligheid van het moederland verraden.” De laatste zin in deze tekst, die op velerlei manieren kan worden uitgelegd, komt over als een zelfbeschuldiging in de Sovjet-Russische traditie.

Dolmatov vluchtte in de zomer via Kiev naar Nederland. Op 6 mei was hij gearresteerd bij een uit de hand gelopen betoging tegen de herverkiezing van president Poetin. Eenmaal vrijgelaten dacht hij te worden gevolgd door de geheime dienst FSB. Na zijn vlucht deed de FSB huiszoeking bij zijn ouders in Koroljov, een stad ten noordoosten van Moskou. Dolmatov werkte daar bij een ‘constructiebureau voor raketwapens’.

Zijn asielverzoek werd medio november afgewezen. De IND onderschreef zijn vluchtverhaal. Maar de risico’s die Dolmatov in Rusland liep (een boete van 12,50 euro) waren volgens de dienst te klein voor een asielstatus.

Wijngaarden kreeg na deze afwijzing de indruk dat er iets was gebeurd. Dolmatov, voordien strijdbaar, was timide. Hij verbood zijn raadsman in de stukken te verwijzen naar Russische agenten of zelfs maar de FSB te noemen. „Hij was als een blad aan de boom omgedraaid. Hij zei zelf dat dit ‘voortschrijdend inzicht was’, maar ik vond die verklaring niet geloofwaardig.”

    • Hubert Smeets