Kopers niet in de rij voor probleembank SNS

SNS Reaal onderhandelt onder hoogspanning over haar eigen redding. Hoeveel gaat het kosten? Wie krijgt uiteindelijk de rekening? Deze vijf partijen zijn de mogelijke redders.

De laatste bankencrisis in Nederland was in oktober 2009. De Dirk Scheringa Beheer bank ging toen failliet. In de nacht van donderdag 15 op vrijdag 16 oktober vond het ultieme overleg plaats over een redding van de DSB bank in de directievleugel van De Nederlandsche Bank. Buiten op de stoep van het Amsterdamse Frederiksplein legde de vaderlandse pers uitvoerig vast hoe de genodigde topmannen van de grote Nederlandse banken door hun chauffeurs werden afgezet – en na een paar uur onverrichter zake weer huiswaarts keerden. DSB werd niet gered door Rabobank, ABN Amro en ING. De bank ging failliet.

De huidige president-directeur van De Nederlandsche Bank Klaas Knot was toen als directeur financiële markten van het ministerie van Financiën betrokken bij die noodvergadering over DSB.

Nu vergadert hij over SNS Reaal. Al weken werken betrokkenen aan het reddingsplan voor de bank en verzekeraar die in de problemen is gekomen door vastgoedtak Property Finance. Maar een DSB-scenario is uitgesloten. Een faillissement is onmogelijk. SNS Reaal is bestempeld als systeembank en mag dus niet omvallen.

En Knot heeft zich één ander ding voorgenomen, weet een betrokkene. Hij overlegt over dit gevoelige dossier niet nóg eens in het zicht van de media, maar ver áchter de schermen. Fotografen en cameramannen kunnen zich voor de deur van DNB opstellen wat ze willen, ze zullen dit keer geen glimp opvangen van de hoofdrolspelers die zich over SNS Reaal buigen. De crisisvergaderingen rond SNS vinden niet plaats op het Frederiksplein.

Wie zijn, achter die gordijnen, de partijen die meespreken? Een overzicht van de hoofdrolspelers en hun belangen.

1

De minister van Financiën

Jeroen Dijsselbloem heeft het druk. Hij lobbiet al weken in Brussel en bij de lidstaten om per 1 februari Jean-Claude Juncker op te volgen als voorzitter van de eurogroep. Om ook de Franse stem te winnen heeft hij toegezegd om a.s. maandag met een ‘visiestuk’ te komen over de toekomst van de euro.

Daarnaast erfde de PvdA’er bij zijn aantreden in november een lastig bankendossier – zoals zijn partijgenoot Wouter Bos in 2007 zich destijds als politieke baas op Financiën direct kon gaan bemoeien met het vijandige bod op ABN Amro.

Dijsselbloems voorganger Jan Kees de Jager bestempelde SNS tot relevante systeembank, een bank die zo belangrijk is voor de werking van het Nederlandse financiële stelsel dat zij niet mag omvallen. Er staat bovendien 32,5 miljard euro aan spaargeld op het spel.

Was SNS geen systeembank geweest, dan was een oplossing voor minister Dijsselbloem wat eenvoudiger. Nu zit hij met het lastige probleem dat de bank en verzekeraar gered móét worden, wat waarschijnlijk miljarden gaat kosten. Alleen al bij de vastgoedtak van SNS staat nog een rekening voor onvoorziene leningen open van 2,8 miljard euro. Zo’n bedrag betalen voor een bank? Dat ligt gevoelig in tijden van bezuinigingen.

2De toezichthouder:De Nederlandsche Bank

President-directeur Klaas Knot van De Nederlandsche Bank heeft één evident belang. Geen enkele centrale bankier zit te wachten op een faillissement van een bank. Een faillissement is schadelijk voor het systeem, maar ook voor het eigen imago van de president van De Nederlandsche Bank.

De belangrijkste adjudant van Knot is Jan Sijbrand, voormalig lid raad van bestuur van de zakenbank NIBC, nu directeur toezicht bij DNB. Sijbrand leidt namens DNB het team dat zich bezighoudt met de redding van SNS. De inzet van de centrale bank is eenvoudig: ervoor zorgen dat de redding van SNS zo min mogelijk reuring veroorzaakt voor het Nederlandse financiële stelsel. Daarnaast zou het ook prettig zijn als SNS in een afgeslankte, gezonde vorm voorlopig behouden blijft. Veel banken zijn er niet meer in Nederland en de onderlinge concurrentie is ook nog beperkt door de restricties die ING en ABN Amro vanwege de steunoperaties in de kredietcrisis door Brussel kregen opgelegd.

Er is een groot voordeel ten opzichte van eerder crises met banken in de hoofdrol; deze zag iedereen allang aankomen. Afgelopen zomer nam SNS Reaal de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs in de arm om een redding uit te stippelen. Het ministerie van Financiën heeft Morgan Stanley ingehuurd. En zo zijn er al verschillende besprekingen tussen betrokken partijen waaronder DNB geweest over de mogelijke oplossingen voor de noodlijdende bank en verzekeraar.

3

De Nederlandse banken: ABN Amro, ING en Rabobank

Afgelopen week maakte de Europese Commissie bekend wat de betrokken onderhandelaars al weken wisten: hoezeer het ministerie van Financiën ook wil, ABN Amro en ING mogen SNS Reaal geen helpende hand bieden. Als voorwaarde voor de in 2008 ontvangen staatssteun heeft Brussel hen een strikte acquisition ban opgelegd: ze mogen geen grote investeringen doen in andere banken. Beide banken moesten op last van de EU zelfs de nodige activiteiten afstoten; ING is daar nog lang niet mee klaar.

„Het komt ze goed uit, deze strenge opstelling van Brussel”, zegt een zakenbankier die bij het dossier betrokken is. „Want geen enkele Nederlandse bank staat te springen om iets van SNS over te nemen.”

Volgens een betrokken jurist voelen de grote banken wel hun verantwoordelijkheid om iets te doen, maar hebben ze weinig ruimte. „Nu ING en ABN Amro niet mogen, heeft Rabobank een goede reden om ook nee te zeggen. Die wil het niet wéér alleen opknappen.” Vorig jaar sprong de grootste bank van het land al bij, toen Friesland Bank wankelde. Rabobank nam in een flitsprocedure en op dringend verzoek van DNB de bank uit Leeuwarden over.

Daarnaast zal Rabobank bij het overnemen van SNS-onderdelen mededingingsautoriteit NMa op haar weg vinden. Rabo is al dominant op de spaar- en hypotheekmarkt en zal die positie niet verder mogen vergroten. En al hadden ING en ABN Amro wel onderdelen mogen overnemen, dan zouden ze het waarschijnlijk nog niet doen. ING verkocht in het voorjaar van 2011 het grootste gedeelte van haar vastgoedactiviteiten. ING-topman Jan Hommen zei daarbij dat ING de blootstelling aan de vastgoedmarkt wil verminderen. Dus vastgoedactiviteiten van SNS overnemen, ligt niet voor de hand. Een overname van verzekeringsactiviteiten door ING lijkt ook niet aannemelijk. De Europese activiteiten worden klaargemaakt voor een beursgang, als de markt zich wat hersteld heeft.

ABN Amro zit eigenlijk helemaal nergens op te wachten. De bank heeft de fusie met de onderdelen van Fortis Bank Nederland net zo’n beetje afgerond. Opnieuw onderdelen van SNS integreren? Liever niet, zeggen betrokkenen.

4

De verzekeraars: Aegon en Delta Lloyd

De meest aantrekkelijke onderdelen van SNS Reaal vormen de verzekeringsactiviteiten van Reaal en Zwitserleven. Die maken beide mooie winsten. De eerste helft van 2012 kwam de winst bij Reaal uit op 164 miljoen euro. Zwitserleven maakte die periode een winst van 52 miljoen euro. Maar de vraag is of er kopers zijn voor deze winstgevende onderdelen. De markt voor verzekeraars is op het moment niet zo goed. Verzekeraars hebben in toenemende mate last van concurrentie van banken, omdat veel consumenten beleggen via een verzekeraar inruilen voor banksparen. In Nederland zouden logische kopers Aegon en Delta Lloyd zijn. Maar Delta Lloyd-topman Niek Hoek liet gisteren in De Telegraaf weten dat hij op dit moment geen interesse heeft in overnames.

En stel dat er dan toch partijen zijn die serieus belangstelling hebben voor verzekeringsactiviteiten van SNS Reaal, dan zal er toch afgeboekt moeten worden bij SNS Reaal. Neem Zwitserleven; dat werd in november 2007 voor 1,54 miljard euro door SNS gekocht. Het is onwaarschijnlijk dat het ooit nog voor die prijs verkocht zal worden. Een ander probleem is dat marktpartijen weten dat de nood hoog is bij SNS Reaal. Dat drukt de prijs. Daarnaast hangen bij sommige verzekeringsactiviteiten van Reaal nog claims wegens verkochte woekerpolissen in de lucht. Of, hoe groot en wanneer die claims ingediend zullen worden, is niet te zeggen. Die onzekerheid maakt een eventuele koop een stuk minder aantrekkelijk.

5

De buitenlandse banken:Deutsche Bank en BNP Paribas

In de financiële markt zingen twee namen het meeste rond als mogelijke buitenlandse redders van SNS Reaal; Deutsche Bank en het Franse BNP Paribas. Maar Deutsche Bank lijkt voorlopig de handen vol te hebben aan eigen problemen. De bank gaat de komende jaren flink bezuinigen om de winstgevendheid op te krikken. Daarnaast zijn er recent een aantal fraudezaken opgedoken. Zo hebben voormalig medewerkers de bank ervan beschuldigd de waarde van derivaten te hebben overdreven, waardoor het bedrijf er in de boeken beter voor stond. De Amerikaanse justitie doet hier onderzoek naar.

BNP Paribas heeft geen last van schandalen. De grootste bank van Frankrijk heeft de kredietcrisis gebruikt om de schuldpositie omlaag te brengen en staat er nu goed voor. De vraag is alleen of de Franse bank na de overname van delen van Fortis opnieuw zin heeft om onderdelen van een bank in problemen te kopen.

    • Philip de Witt Wijnen
    • Tom Kreling