Van beroep terrorist en smokkelaar

De terreurgroep van Mokhtar Belmokhtar zegt verantwoordelijk te zijn voor de gijzeling in Algerije. Belmokhtar is opgeleid in een kamp van Osama bin Laden.

An undated grab from a video obtained by ANI Mauritanian news agency reportedly shows former Al-Qaeda in the Islamic Maghreb (AQIM) emir Mokhtar Belmokhtar speaking at an undisclosed location. Islamists held 41 foreigners hostage, including seven Americans, after an attack on a gas field in eastern Algeria on January 16. The Algerian military launched on January 17, 2013 an air and ground assault on a desert gas complex where Islamists were holding hostages, one of the kidnappers told the ANI news agency. FP PHOTO / HO / ANI ==RESTRICTED TO EDITORIAL USE - MANDATORY CREDIT "AFP PHOTO / HO / ANI" - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS == AFP

Zoals elke terroristenleider van een beetje naam is Mokhtar Belmokhtar oftewel Khaled Abu al-Abbas al enkele malen dood gemeld. Mogelijk blijkt dat de Algerijn nu inderdaad aan zijn einde is gekomen, als de rookwolken zijn opgetrokken van het gascomplex in Algerije waar extremisten onder zijn commando buitenlandse en Algerijnse werknemers gijzelden, of volgens Britse bronnen vanochtend nog gijzelen. Wie bij de Algerijnse bevrijdingsoperatie is gedood, gevangen genomen of ontsnapt, was niet bekend. Het is ook niet zeker dat Belmokhtar ter plekke aanwezig was of de gijzeling op afstand leidde.

De gijzeling in het in theorie zwaarbeveiligde Amenas-complex bij Tinguentourine bewaarheidt de ergste nachtmerrie van de Algerijnse regering: terugkeer van moslim-extremistisch geweld dat ze eind jaren 90 zo goed als neergeslagen had. Het regime van president Abdelaziz Bouteflika reageerde daarom begin deze week publiekelijk heel voorzichtig op de Franse militaire interventie tegen rebellen en hun moslim-extremistische geallieerden in het buurland Mali. Het stelde wel stilzwijgend zijn luchtruim open voor Franse toestellen. Nu hebben de extremisten toch toegeslagen, nota bene tegen de zeer belangrijke olie- en gasindustrie die tijdens de oorlog in de jaren 90 tegen de extremisten ongemoeid was gelaten.

In verklaringen vanuit Mauretanië stelde Belmokhtars terreurgroep Al-Muwaqqiun bi al-Dima (‘zij die met bloed ondertekenen’), ook wel bekend als de Khaled Abu al-Abbas Brigade, zich voor de gijzeling verantwoordelijk. Die is bedoeld als wraak voor de Franse militaire actie tegen de broeders in Mali en voor de Algerijnse rol daarin. Die betekende immers verraad van „het bloed van de Algerijnse martelaren die vielen in de oorlog tegen de Franse bezetting”, dat wil zeggen de traumatische Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog, die in 1962 eindigde.

Belmokhtar, de ‘eenogige’, werd in 1972 geboren en trok naar eigen zeggen op 19-jarige leeftijd naar Afghanistan waar hij een jaar trainde in de terroristenkampen van Osama bin Ladens Al-Qaeda. Hij keerde precies op tijd naar Algerije terug voor de uiterst gewelddadige strijd die begon na de militaire coup van 1992 die een moslimfundamentalistische verkiezingsoverwinning verijdelde. In die strijd verloor hij kennelijk zijn linkeroog.

Hij maakte deel uit van de Islamitische Gewapende Groep (GIA), en vervolgens van de Salafistische Groep voor Prediking en Strijd (GSPC), die zich eind jaren negentig van de GIA afsplitste wegens haar tomeloze geweld tegen burgers. De GSPC verklaarde zich te beperken tot militaire en buitenlandse doelen.

Maar de kansen keerden, het leger kreeg de overhand en de GSPC werd in een hoek gedreven. Om nieuwe aanhang te trekken nam ze in 2006 met instemming van het Al-Qaeda-leiderschap de wervende merknaam Al-Qaeda-in de-Islamitische-Maghreb aan. Deze Al-Qaeda-franchise blies enkele prominente doelen in Algerije op. Verder houdt ze zich bezig met zeer lucratieve criminele activiteiten: ontvoeringen van toeristen, smokkel, met name van wapens en van sigaretten, waaraan Belmokhtar volgens Franse media zijn bijnaam ‘Mr. Marlboro’ te danken heeft. Het dunbevolkte woestijngebied dat zich uitstrekt van Libië via Algerije naar Mali en Niger is sinds eeuwen territoir van smokkelaars waar grenzen alleen in naam bestaan. Belmokhtar heeft nauwe banden met plaatselijke Toearegs, wat hem in zijn smokkel- en terreuractiviteit van groot nut is.

Belmokhtar splitste zich afgelopen oktober met zijn katiba (brigade) van de ‘Gemaskerden’ van AQIM af en werd zelfstandig terroristenleider, volgens berichten die destijds naar buiten kwamen omdat hij de bevelen van hogergeplaatsen niet wilde opvolgen of omdat zijn eigen ambities werden gefnuikt. Maar de twee partijen gingen kennelijk niet met ruzie uiteen. Hij waarschuwde vorige maand tegen eventuele pogingen zijn geestverwanten uit Mali te verdrijven. Tegen Sahara Media in Mauretanië zei hij: „Wij zullen elke slag met een slag vergelden.”

    • Carolien Roelants