Moddergevecht om klassiek Duits erfgoed

Bij Suhrkamp, een van de grootste en belangrijkste Duitse uitgeverijen, dreigt ontbinding door een felle strijd tussen de twee aandeelhouders.

Villa van uitgeefster Unseld, tevens Suhrkamp-kantoor Foto ANP

Op 13 februari doet een rechtbank in Frankfurt uitspraak over een mogelijke ontbinding van de grote Duitse uitgeverij Suhrkamp. Tot nog toe bestookten de strijdende partijen elkaar in de rechtszaal en de pers. In de aanloop naar dit finale vonnis proberen ze elkaar nu vergeefs uit te kopen.

Uitgeefster Ulla Unseld-Berkéwicz, de weduwe van de in 2002 overleden, geliefde uitgever Siegfried Unseld, die met haar familiestichting 61 procent van de aandelen in handen heeft, bood maandag 8 miljoen euro voor de aandelen die in handen zijn van haar aartsvijand Hans Barlach. Omgekeerd bood mediaondernemer Barlach, eigenaar van de holding AG Winterthur (39 procent van de Suhrkamp aandelen), Unseld-Berkéwicz 50 miljoen. Tevergeefs.

Sinds twee maanden staan de Duitse culturele krantenbijlages vol van het moddergevecht tussen de aandeelhouders, die elkaar openlijk betichten van machtsmisbruik, het lekken van bedrijfsinformatie en verduistering en het bedrijf bijna en passant lijken te willen verscheuren. Behalve in Frankfurt loopt er ook nog een procedure in Berlijn, waar de uitgeverij in 2010 vanuit zuid-Duitsland naartoe verhuisde. Die zaak draait om een Berlijnse villa die Unseld-Berkéwicz heeft aangekocht en verbouwd, waarna ze een paar kamers voor 6.600 Euro per maand aan haar eigen uitgeverij verhuurde.

Onder leiding van Unseld leed de uitgeverij, zo schatte Die Welt, afgelopen jaren een verlies van een miljoen per jaar. Eerder, tusen 2002 en 2010, vocht Ulla Unseld een langdurige juridische strijd uit met de zoon van haar man uit een eerder huwelijk. Deze Joachim Unseld trok zich in 2010 terug uit het bedrijf.

Ook de auteurs van Suhrkamp zijn in het gevecht betrokken geraakt. Honderdzestig wetenschappers die publiceren bij de wetenschappelijke poot van Suhrkamp, onder wie de filosofen Judith Butler, Jürgen Habermas en Peter Sloterdijk, riepen de vechtjassen op hun kalmte te bewaren en de uitgeverij te redden. In hun manifest ‘Eigendom verplicht’ noemen ze het culturele erfgoed van de uitgeverij ‘voor het intellectuele leven in Duitsland veel te belangrijk om uitgeleverd te worden aan een voortdurende gerechtelijke strijd’.

Zeventig literaire auteurs, onder wie Uwe Tellkamp, Tankred Dorst, Robert Menasse en de erven van Max Frisch, Bertolt Brecht, Thomas Bernhard en Herman Hesse, kozen een andere positie. In december schaarden ze zich pal achter Unseld-Berkéwicz. Een tikje pijnlijk, omdat kort daarna de Berlijnse rechtbank de uitgeefster en haar directie veroordeelde tot het terugbetalen van bijna drie ton wegens belangenverstrengeling bij het verhuren van de kamers in de villa. De uitgeefster gaat in hoger beroep. Sommige schrijvers willen van uitgeverij veranderen als mediaondernemer Barlach, die eerder de tabloid de Hamburger Morgenpost en een tv-gids leidde, de touwtjes bij Suhrkamp in handen zou krijgen. Pathos wordt in de schermutselingen niet geschuwd. Schrijver Peter Handke noemde Barlach een Unhold, een kwelduivel, en een Abgrundbösen.

Als de rechter op 13 februari besluit Suhrkamp te ontbinden, verdwijnt een pijler uit het Duitse naoorlogse intellectuele leven. Bij de uitgeverij, in 1950 opgericht door Peter Suhrkamp, werken naar schatting 135 mensen, de omzet bedraagt 45 miljoen euro per jaar.

De backlist, goed voor 55 procent van die omzet, bevat tal van klassieken uit de Duitse en de wereldliteratuur. Ook is Suhrkamp internationaal gezien een bolwerk als het gaat om hedendaagse vertaalde literatuur - belangrijk voor landen waar de boekenmarkt minder stabiel is dan in Duitsland (slechts iets meer dan een procent krimp in 2011). Nederlandse auteurs van wie werk bij Suhrkamp verschijnt zijn onder meer A.F.Th. van der Heijden, Cees Nooteboom en Gerbrand Bakker.