'In de VS zijn mensen vanwege de crisis van 2008 de cel in gegaan'

A demonstrator from the Occupy Wall Street movement holds a sign in front of a Bank of America Corp. branch in New York, U.S., on Friday, Oct. 28, 2011. Protesters gathered on the steps of the New York Public Library about 1 p.m. before splitting off into two groups to march past the offices of Bank of America, Morgan Stanley, Wells Fargo & Co., Citigroup Inc. and JPMorgan Chase & Co. Photographer: Ramin Talaie/Bloomberg Bloomberg

De aanleiding

Bij Pauw & Witteman ging het op 9 januari over de eed die bestuurders en commissarissen van financiële instellingen vanaf dit jaar moeten afleggen. Bankiers beloven in die eed hun werk integer en zorgvuldig uit te voeren en het belang van de klant centraal te stellen. Nout Wellink, oud-president van De Nederlandse Bank en nu toezichthouder van de Chinese Staatsbank, werd uitgenodigd om erover te praten. Wellink ziet de eed niet zo zitten, want wat is precies ‘integer handelen’? Als er echt iets misgaat dan is er de rechter om misstanden aan te kaarten, ook nu al. De eed is volgens hem wel onderdeel van een cultuurverandering die gaande is, maar niet de oplossing van het probleem. Ter illustratie van de cultuur die heerst bij banken, wordt er een fragment getoond van journalist Joris Luyendijk, die voor een parlementaire onderzoekscommissie in Groot Brittannië van leer trekt tegen de bankierscultuur. „Kijk naar de blauwdruk van een bank. Op elk niveau word je gestimuleerd om enkel aan jezelf te denken. Maar het probleem gaat dieper: de regels schieten tekort. Anders hadden na de crisis van 2008 veel mensen de cel in gemoeten. Het feit dat na zo’n ineenstorting niemand naar de gevangenis ging, betekent dat er iets mis is met de regels op zich.” Jeroen Pauw nodigt Wellink uit hierop te reageren, waarop die zegt: „Er hadden wellicht mensen de cel in gemoeten.” Pauw: „Maar dat is niet gebeurd.” Wellink: „Het is gebeurd, in de VS zijn mensen de cel in gegaan.” Laurent Lentz verbaasde zich over deze uitspraak en vroeg ons via Twitter om de bewering van Wellink te controleren.

Waar is het op gebaseerd?

Desgevraagd geeft Wellink enkele voorbeelden: „Rajat Gupta is tot gevangenisstraf veroordeeld en eerder ging Michael Milken achter de tralies. Er zijn nog wel meer veroordelingen voor met name insider trading te vinden.” Ook verwacht Wellink dat er IJslandse bankiers in de cel terecht zullen komen, al is daar de veroordeling nog niet rond.

En, klopt het?

De mensen die Wellink noemt zijn inderdaad de cel in gegaan. Rajat Gupta was bestuurder van onder meer de Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs, hij werd eind oktober 2012 veroordeeld tot twee jaar cel omdat hij handelde met voorkennis. Michael Milken kreeg in 1989 een gevangenisstraf van tien jaar opgelegd (waarvan hij er maar twee uit zat), vanwege belastingontduiking en eveneens handel met voorkennis. Milken staat bekend als de pionier binnen de ‘junk bond’-industrie, waarbij ondernemers met nauwelijks eigen vermogen de kans kregen bedrijven op te kopen.

Maar deze mensen zijn niet veroordeeld voor hun rol in het ontstaan van de kredietcrisis, terwijl dat juist is waar Luyendijk zich kwaad om maakt in het fragment waar Wellink op reageert..

In IJsland is dat wel gebeurd. Er wordt op dit moment een groot aantal zaken gevoerd tegen mensen uit de financiële wereld die gezien worden als de veroorzakers van de crisis. Afgelopen december werden Laurus Welding, oud-directeur van de IJslandse bank Glitnir en een van zijn naaste medewerkers Gudmundur Hjaltason veroordeeld tot 9 maanden cel voor het afgeven van hoge leningen zonder voldoende onderpand. De zaak tegen bankier, investeerder en mediamagnaat Jón Ásgeir Jóhannesson is gaande. Hij wordt ervan verdacht Glitnir vlak voor de instorting onder druk gezet te hebben om grote leningen uit te geven. Ook in Duitsland is een bankier veroordeeld voor acties direct voorafgaand aan de instorting van een bank. Stefan Ortseigen, oud-directeur van kredietbank IKB, stuurde een persbericht rond waarin de toestand van de bank te rooskleurig werd voorgesteld. De investeerders die daarna investeerden waren een week later hun geld kwijt toen de bank in juli 2007 ineenklapte.

In de Verenigde Staten is tot nu toe nog niemand veroordeeld vanwege het medeveroorzaken van de kredietcrisis. Wel werd er een zaak gevoerd tegen twee managers van zakenbank Bear Stearns die fondsen beheerden die belegden in zeer risicovolle hypotheken. De fondsen stortten ineen en Ralph Cioffi en Matthew Tannin werden ervan beschuldigd doelbewust te hebben gelogen tegen beleggers over de ophanden zijnde instorting van de markt. De zaak gold als voorbeeldzaak wat betreft de verantwoordelijkheid van Wallstreet in de financiële crisis, maar Cioffi en Tannin werden in 2009 vrijgesproken. Voor de jury leken ze mensen die worstelden om het beste te maken van de situatie. Dat zelfs deze zaak niet rondkwam heeft de officieren van justitie afgeschrikt om verdere zaken te beginnen tegen bankiers, schreef de New York Times in februari 2011 in het artikel Biggest fish take little risk of being caught.

Conclusie

Bij Pauw & Witteman werd in een discussie over het nut van een eed voor bankiers een fragment getoond waarin Joris Luyendijk verontwaardigd zegt dat er niemand naar de gevangenis is gegaan vanwege de crisis van 2008. Nout Wellink was te gast in het programma, en zei in reactie daarop: „Het is gebeurd, in de VS zijn mensen de cel in gegaan.” Hiermee wekte hij richting de kijkers de suggestie dat in de VS bankiers vanwege hun rol in de kredietcrisis de cel in zijn gegaan. Maar dat is nooit gebeurd. Er zijn weleens bankiers veroordeeld, maar niet vanwege de kredietcrisis. Wij beoordelen de bewering dat er in de VS vanwege de crisis van 2008 mensen de cel in zijn gegaan daarom als onwaar.

    • Laura Wismans