Gijzeling Algerije loopt uit op crisis - tien vragen en antwoorden

Archieffoto van het oliecomplex in In Amenas in Algerije waar de gijzeling plaatsvindt. Foto AFP / Statoil Kjetil Alsvik

De gijzeling van buitenlandse werknemers en Algerijnen in een gascomplex van BP in het zuiden van Algerije is uitgelopen op een internationale crisis. Tien vragen en antwoorden over de gijzeling, die volgens moslimextremisten een wraakactie is voor de Franse hulp in Mali.

1 Hoe is de gijzeling begonnen?
Woensdagochtend werd een bus met medewerkers van het gascomplex aangevallen door de islamitische extremisten. Een politie-escorte die de bus vergezelde opende het vuur, een Britse en een Algerijnse man werden in het vuurgevecht vervolgens gedood. Zes anderen – twee Britten, een Noor, twee politieagenten en een beveiliger – raakten gewond. De extremisten zouden na de aanval door zijn gereden naar het gascomplex, waar ze honderden Algerijnse en tientallen buitenlandse medewerkers gijzelden in de leefvertrekken. Algerijnse militairen omsingelden het complex vervolgens, waardoor de extremisten geen kant op konden.

2 Hoe is de poging tot bevrijding verlopen?
Er zijn nog veel onduidelijkheden en tegenstrijdige berichten over de actie van gisteren, maar duidelijk is dat het Algerijnse leger op zeker moment het complex besloten te bestormen. De extremisten, die via het Mauretaans persbureau ANI communiceren, zeiden dat Algerijnse helikopters het vuur openden toen ze met de gijzelaars het gascomplex probeerden te verlaten. Een van de gijzelaars zei tegen de nieuwszender France 24 dat ze gedwongen werden om bomgordels te dragen en dat de extremisten dreigden het hele complex op te blazen. Een andere Algerijnse gijzelaar zei tegen persbureau Reuters:

“De terroristen zeiden tegen ons vanaf het begin dat ze moslims niets zouden aandoen en dat ze alleen geïnteresseerd waren in de christenen en de ongelovigen. ‘We zullen ze doden’, zeiden ze.”

Een regeringswoordvoerder van Algerije voegde gisteren hieraan toe dat het leger geen keus had in te grijpen:

“Toen de terreurgroep erop stond het complex te verlaten met de buitenlandse gijzelaars naar buurlanden, werd het bevel gegeven aan speciale eenheden om de positie aan te vallen waar de terroristen zich verschanst hadden.”

3 Hoe staat het nu met de gijzeling?
Volgens de laatste berichten is de gijzeling nog steeds aan de gang. Het blijft nog steeds onduidelijk hoeveel buitenlandse werknemers er gegijzeld werden, hoeveel slachtoffers er precies zijn en wat het lot is van de resterende gijzelaars. Bij de bevrijdingspoging met helikopters zouden er dertig gijzelaars zijn omgekomen, elf gijzelnemers en werden er ook een paar honderd gijzelaars bevrijd of gevlucht zijn. De extremisten zeggen dat 35 gijzelaars en vijftien van hun strijders bij de aanval zijn omgekomen en dat slechts zeven gijzelaars in leven zijn. Het Algerijnse staatspersbureau zei dat zeshonderd lokale medewerkers zijn bevrijd en dat de helft van de gijzelaars is gered. Volgens de Algerijnse staatstelevisie zijn er weer vier buitenlanders omgekomen: twee Britten en twee Filippino’s.

4 Uit welke landen komen de gijzelaars?
Volgens de Franse krant Le Monde hadden de extremisten zeker driehonderd Algerijnse en 41 buitenlandse medewerkers gegijzeld. Onder hen waren in ieder geval negen Noren, vijf Japanners, een aantal Amerikanen, twee Britten, een Fransman en een Noord-Ierse man. Volgens de moslimextremisten waren er onder de gegijzelden ook medewerkers uit Roemenië, de Filippijnen, Colombia, en Zuid-Korea. Uit veiligheidsoverwegingen hebben sommige regeringen geen openheid van zaken gegeven of er onder de gegijzelden burgers uit hun land zitten.

5 Hoe hebben de verschillende landen gereageerd op de bevrijdingsactie?
Verschillende landen waaronder de VS hebben de gijzeling scherp veroordeeld. Over de aanpak van de gijzeling en de bevrijdingsoperatie door de Algerijnse overheid klinkt wel steeds meer kritiek door. Liet de Franse president Hollande eergisteren nog weten dat hij het volste vertrouwen had in de deskundigheid van Algerije, dat vertrouwen is wel wat omgeslagen. Zo heeft zowel Japan als Groot-Brittannië laten weten van te voren niet te zijn ingelicht over de operatie, beide landen waren daar niet echt blij mee. De Japanse kabinetschef Yshihide Suga noemde de actie van de Algerijnse troepen “betreurenswaardig”. Groot-Brittannië liet weten dat het land graag van tevoren was geconsulteerd.

Britse hulp zou ook zijn afgeslagen door Algerije. Maar Groot-Brittannië heeft inmiddels aangekondigd een interventieteam te sturen. De Britse premier Cameron gaf gisteren een toelichting in het Lagerhuis over de situatie:

Gisteren zei hij zijn bezoek aan Nederland al af om zich bezig te houden met de gijzeling.

Ook de Japanse premier heeft vandaag laten weten zijn buitenlandse reis door Zuid-Oost Azië af te breken vanwege de situatie.

6 Van wie is het terrein bij In Amenas?
Het Algerijnse gascomplex bij In Amenas is een joint venture tussen het Noorse Statoil, het Britse BP en het Algerijnse staatsbedrijf Sonatrach. Het Japanse bedrijf JGC Corp was ingehuurd voor bouw en onderhoudswerk. Het complex produceert 9 miljard kubieke meter gas per jaar, meer dan eentiende van de totale Algerijnse gasproductie.


Grotere kaart weergeven

7 Wie zitten er achter de gijzeling?
De islamitisch-extremistische groep, die door het leven gaat als Katibat Moulahthamine (‘gemaskerde brigade’) heeft banden met Al-Quaeda en wordt geleid door Mokhtart Belmokhtar. Hij staat bekend als notoire gijzelnemer, die miljoenen dollars aan losgeld heeft verdiend. De gijzeling is niet zijn eerste actie: in 2008 werd VN-gezant Robert Fowler vlak buiten de Nigerese hoofdstad ontvoerd door strijders van Belmokhtar. Na 130 dagen in de Sahara werd Fowler vrijgelaten. nrc.next schrijft vanmorgen:

Belmokhtar is een geboren Algerijn die na de moord op de Palestijnse islamistische ideoloog Abdullah Yusuf Azzam in 1989 op zijn negentiende naar Afghanistan afreisde en daar getraind werd in de kampen van Al-Qaeda. De islamist kreeg de bijnaam ‘Mr Marlboro’ wegens zijn sigarettensmokkel door de Sahel, om zijn heilige oorlog te financieren. In 1993 keerde hij terug naar Algerije en werd een sleutelfiguur binnen verschillende radicaal islamitische groepen die de strijd aanbonden met de Algerijnse regering. Een daarvan fuseerde later met Al-Qaeda in de Islamitische Maghreb (AQIM). Belmokhtar werd aanvoerder van een AQIM-bataljon dat rondzwierf in de woestijn van Algerije en Mali. In deze periode zou hij bij gevechten zijn linkeroog zijn verloren. De moslimextremist werd meerdere malen door de Algerijnse regering bij verstek ter dood veroordeeld.”

Archieffoto Moktar Belmoktar. Foto AP / Intel GroupArchieffoto Moktar Belmoktar. Foto AP / Intel Group

Vorig jaar richtte Belmokhtar zijn ‘Bataljon van het bloed’ op, nadat AQIM hem na een interne strijd de titel van ‘emir van de Sahel’ had ontnomen. De aanval op de BP-installatie was de eerste grote actie van het ‘Bataljon van het bloed’. Het laat zien dat Belmokhtar nog steeds een invloedrijke figuur is in de regio, ondanks zijn marginalisering binnen AQIM. Belmokhtar zou ook vier vrouwen uit lokale Arabische en Touareg-stammen zijn getrouwd om zijn netwerk te consolideren.

8 Wat is de reden voor de gijzeling?
De moslimextremisten hebben tot nu toe gezegd dat hun actie wraak is voor de Franse operatie in Mali. Frankrijk is de interim-regering vorige week militair te hulp geschoten in het noorden van Mali, dat negen maanden geleden door drie extremistische groepen werd veroverd. De milities eisen stopzetting van “de Franse agressie tegen de onzen in Mali” en de vrijlating van tientallen AQIM-strijders die gevangen zitten in Algerijnse gevangenissen. De twee aan elkaar gelieerde groepen, Al-Qaeda-in-de-Islamitische-Maghreb (AQIM) en de Beweging voor Eenheid en Jihad in West-Afrika worden geleid door Algerijnse leiders.

9 Wil Algerije zich ook mengen in het conflict in Mali?
Liever niet. De bloedige burgeroorlog in de jaren negentig tussen aanhangers van de Front Islamique du Salut (FIS) en de regeringstroepen die duizenden mensen het leven kostte, zit de Algerijnen nog vers in het geheugen. Algerije heeft zich tot nu toe juist zeer terughoudend opgesteld om een gewelddadige reactie te voorkomen van de Malinese rebellen, die verbonden zijn met Al-Qaeda in de Maghreb. De burgeroorlog verklaart wel het eenzijdige optreden van het leger bij de gijzeling schrijft NRC-redacteur Carolien Roelants vandaag in NRC Handelsblad:

Het Algerijnse leger is gewend erg hard en zonder wachten op te treden. De Algerijnse minister van Communicatie Mohamed Said onderstreepte gisteren eens te meer de weigering van de autoriteiten om ooit met extremisten te onderhandelen. “Wanneer we worden geconfronteerd met terrorisme zeggen wij dat er geen onderhandelingen zullen zijn, geen chantage, geen respijt in de strijd tegen het terrorisme, gisteren, vandaag en morgen”, zei hij tegen het Algerijnse staatspersbureau APS.

10 Wat vindt Frankrijk ervan dat de gijzeling een wraakactie is voor de interventie in Mali?

De Franse president Hollande heeft gezegd dat de gijzeling “nieuw bewijs is dat mijn besluit om in Mali in te grijpen gerechtvaardigd was”. Toch begint in Frankrijk het besef door te dringen dat de militaire operatie in Mali niet los gezien kan worden van de ontwikkelingen in de regio schrijft NRC Next:

In de Franse krant Le Monde zei een Sahel-specialist dat de grens tussen beide landen “poreus” is en “moeilijk te surveilleren”. Voormalig minister van Buitenlandse Zaken Alain Juppé zei gisterochtend te vrezen dat Frankrijk “in een spiraal terecht komt die we slecht zullen kunnen beheersen”.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton, zei gisteren dat de gijzeling aantoont dat de internationale gemeenschap gezamenlijk optrekt in dit soort kwesties:

Voor de achtergrondinformatie in dit artikel is gebruik gemaakt van een stuk uit nrc.next.

    • Anouk Eigenraam