Films kijken met Tom van dEUS

Voor Shot on Location bezoekt dEUS-frontman Tom Barman zes filmlocaties. De Vlaamse rocker is namelijk ook regisseur en oud filmstudent.

Redacteur Media

De straten zijn vuil. De flat lijkt op het karkas van een gebouw in oorlogstijd. Maar er wonen hele gezinnen, er wappert nog steeds was aan de lijn. Dit is Scampia, een buitenwijk van Napels, waar in 2008 de film Gomorra werd opgenomen. De film die je doet beseffen dat alle andere maffiafilms eigenlijk over iets anders gaan, schreef deze krant toen.

„Voor ons ziet de werkelijkheid er nog beroerder uit dan in de film”, zegt Tom Barman, die rondloopt tussen de wrakstukken op de binnenplaats. „Hier schieten 17-jarigen op elkaar. Hun toekomst is moorden of vermoord worden.”

Zondag begint de VPRO met Shot on Location, een programma waarin Tom Barman iedere week afreist naar een stad die ooit de locatie was voor een briljante film. Napels dus, maar ook Berlijn, Las Vegas, Venlo. Barman is de frontman van Vlaamse rockband dEUS, maar hij studeerde ooit aan de Brusselse filmacademie en regisseerde veel videoclips. In 2003 maakte hij zijn eerste speelfilm, Any Way The Wind Blows, waarin óók een stad – Antwerpen – een grote rol speelt. Inmiddels schrijft hij aan zijn tweede film, die een 'noir' moet worden.

Tom Barman is op het eerste oog niet de meest logische presentator. Eerder deed hij wel eens iets voor MTV –„And my favorite video of the week is...”. Maar reportages maken was nieuw, vertelt Barman in het café van het Amsterdamse filmmuseum Eye. „Wat ik de laatste twintig jaar doe is performen. Ik zie een interview ook als een performance. Dat moet kloppen, er moet een begin en een eind aan zitten. Maar bij dit programma wordt dat helemaal verknipt in de montage. Dat was best frustrerend soms .”

Shot on Location lijkt af en toe zelf een film. Spreekt Barman in Berlijn met acteur Thomas Thieme, die in Das Leben der Anderen de corrupte DDR-minister Bruno Hempf speelt, dan vraagt hij hem terug in zijn rol te kruipen – wat hij zo intimiderend doet dat Barman terugdeinst. Is hij in Napels, dan trapt hij een balletje met een rottweiler op een pleintje vol graffiti. En interviewt hij Gomorra-regisseur Matteo Garrone, dan wordt dat gesprek gedraaid op een autokerkhof, vanachter auto’s, alsof de kijker hen stiekem bespioneert. „Regisseur Britta Hosman is een doorgewinterde documentairemaker, en haar eigen werk is heel filmisch”, verklaart Barman. „Een zekere esthetiek moest er absoluut inzitten. We wilden ons vier dagen onderdompelen in die wereld. Dan ga je mensen niet op een plastieken stoel interviewen.”

Dus loopt Barman dwars door het gevaarlijke Scampia, en drinkt hij koffie met de plaatselijke kings of the street. „Dat waren volle bak camorra (Italiaanse maffiosi), al zullen ze dat nooit zeggen. Ze hebben een joggingpak aan, roken Muratti’s, drinken een espresso met je en zijn heel sympathiek. Maar onze fixers waren wel paniek aan het zaaien. Don’t go out of the car for more than two minutes! riepen ze steeds.” De gids die met hen mee was, was erg geïnteresseerd in de vragen die Barman stelde aan de makers van de film. „De vertaler wilde een vraag van mij in eerste instantie niet vertalen.” Dé vraag: of deze film gemaakt had kunnen worden zonder de steun van de maffia. „Het antwoord daarop van de acteur is prachtig: ‘Ik heb een paar films gedraaid, en daar was altijd politiebegeleiding bij. Hier heb ik niemand gezien.’”

De keuze voor de films verraadt een voorliefde voor rauwe, realistische cinema. Géén Notting Hill, geen Amélie Poulain. Ze zijn geopperd, maar Barman wilde er niet aan. „Ik wil niet blasé klinken maar ik weet hoe een film gemaakt wordt, ik heb er een miljard boeken over gelezen en ik heb zelf op een set gestaan. Het interesseert me niet zo hoe iemand een shot heeft gedraaid. Wat me wel interesseert is: hoe is het leven als acteur onder het DDR-regime. Wat me wel interesseert is: hoe hard zit die camorra in jullie leven?”

Dat zijn niet noodzakelijk filmvragen. Shot on Location moet meer zijn dan een programma over film. Het wil ook iets zeggen over het punt in de geschiedenis waarop de films zich afspelen.

Soms hadden de makers daarbij geluk. In Londonderry was net bekend geworden dat de soldaten van het Britse leger, die daar dertig jaar geleden dertien mensen doodschoten, eindelijk vervolgd gaan worden. Zo staat de film Bloody Sunday met een klap weer in de actualiteit. Barman sprak er over met de advocaat van een van de families. „Bij dit soort thema’s krijg je te maken met de vraag: kan film als kunstvorm een schakeltje zijn in een ketting die grote sociale veranderingen teweeg brengt? Het antwoord is : ja.”

Shot on Location IV,VPRO, Ned 2, zondag, 18.55 uur

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

Bij het artikel ‘Films kijken met Tom van dEUS’ (vrijdag 18 januari, pagina 26) waren de fotobijschriften niet goed. De film Rundskop komt niet voor in het programma Shot on Location. De foto linksboven kwam uit de film Bloody Sunday, de foto rechtsboven uit Gomorra. Das Leben der Andere moet Das Leben der Anderen zijn.