Feliciteer geen overledene

Twee weken geleden overleed een 26-jarige jongen uit Amersfoort aan de gevolgen van een ziekte. Afgelopen woensdag zou hij 27 jaar oud zijn geworden. ‘Happy birthday’ en ‘gefeliciteerd’ schreven Facebook-vrienden op zijn profiel. Een vrouw reageerde op een van de berichtjes. ‘Dit vind ik eerlijk gezegd heel ongepast’, tikte ze, met als ondertekening ‘zijn moeder’.

Ze weet waarschijnlijk niet hoe Facebook werkt. Dat die vage kennissen die verjaardagswensen plaatsen, weinig te verwijten valt. Ze hadden het verschrikkelijke nieuws gemist, maar werden die morgen wel door Facebook op de verjaardag van de jongen geattendeerd. Om hem te feliciteren hoefden ze niet naar zijn profiel, want Facebook maakt het ze lekker makkelijk. Gewoon naast de verjaardagsmelding een felicitatie tikken en op ‘enter’ drukken. Weten zij veel dat de jongen niet meer leeft.

Routinefeliciteren gaat negen van de tien keer goed. Dan voelt Facebook een dag lang als een warm bad voor de jarige. Maar nu zit een kring van intimi ontzet achter de computer. Ook als je Facebook wél begrijpt, komen die felicitaties waarschijnlijk als mokerslagen aan.

Als nabestaande kan je op Facebook het ‘Memorialization Request’ invullen, dan veranderd het profiel van de overledene in een condoleanceregister, of wordt het verwijderd. Nabestaanden van jonge overledenen hebben hier waarschijnlijk meer baat bij dan bij het versturen van rouwkaarten, dus waarom behoort het invullen van zo’n formulier dan niet tot de standaardprocedure van alle uitvaartondernemers?

Ik denk omdat we in een rare tussenfase zitten. Aan de ene kant kijken we nog een beetje schamper naar die sociale netwerken. Kwalificeren we ze soms als ‘niet echt’, en zetten we ze nadelig af tegen ‘echt contact’. Ik zie mijn vrienden liever in de kroeg, in plaats van achter een beeldscherm, je kent de clichéretoriek wel.

Aan de andere kant spenderen we met z’n allen miljoenen uren per dag aan Facebook. We ontmoeten er de liefde van ons leven. Verpesten er vriendschappen. Houden de hele dag honderden kennissen op de hoogte van ons wel en wee. Snakken naar likes. Dat maakt het sociaal netwerk –ondanks al haar zwakheden – de aorta van ons sociale zijn.

Die tegenstelling komt op het profiel van de overleden jongen uit Amersfoort verschrikkelijk pijnlijk tot uiting. Niemand herinnerde de nabestaanden er dringend genoeg aan dat hij op Facebook doorleefde. Zijn account is nog steeds actief. Valt Facebook misschien ook iets te verwijten? Zouden zij niet meer mensen moeten zetten op het nalopen van overledenen? Of de overlijdensprocedure meer onder de aandacht moeten brengen?

Een ding weet ik zeker: later kijken we beschaamd terug op hoe we in de jaren tien hortend en stotend leerden hoe die nieuwe media in ons dagelijks leven pasten.

    • Ernst-Jan Pfauth