Erop of eronder voor Steinbrück

De verkiezingen van zondag in de Duitse deelstaat Nedersaksen lopen uit op een test voor de verhoudingen in de landelijke politiek.

Election campaign billboards featuring Lower Saxony Governor and incumbent candidate of the German Christian Democrats (CDU) David McAllister is seen on January 16, 2013 in Osnabrueck, Germany. Lower Saxony is holding state elections on January 20, 2013 and many analysts see the election as a bellwether for national elections scheduled to take place later this year. AFP PHOTO / PATRIK STOLLARZ AFP

Pijnlijke rechtstreekse gevolgen van de verkiezingen in Nedersaksen, zondag, ondervinden alleen springpaarden, indien ten minste de huidige coalitie van christendemocraten (CDU) en liberalen (FDP) wint: deze partijen zijn tegen een verbod op brandmerken. Indirect echter zijn deze lokale verkiezingen bepalend voor het lot van Peer Steinbrück (66). Als zijn partij verliest in Nedersaksen geeft niemand een cent voor de toekomst van de veelgeplaagde lijsttrekker van de sociaal-democratische SPD voor de Bondsdagverkiezingen in het najaar. En dat is eigenlijk verbazingwekkend want de sociaal-democraten leken samen met de Groenen nog maar zo kort geleden aan te sturen op een klinkende overwinning in de Noord-Duitse deelstaat.

Maar ook voor de kleinere partijen zijn de verkiezingen in Nedersaksen volgens de Berlijnse politicoloog Oskar Niedermayer op nationaal niveau sleutelverkiezingen. Voor de liberalen spant het erom: als de partij niet boven de kiesdrempel van vijf procent uitkomt, zal de FDP uit het parlement van Nedersaksen verdwijnen. „In dat geval zal FDP-leider Philipp Rösler zondagavond terugtreden”, voorspelt Niedermayer. Rösler, die afkomstig is uit Nedersaksen, bungelt helemaal onderaan alle populariteitslijstjes. Binnen zijn eigen partij borrelde bij het zogeheten ‘Driekoningentreffen’, twee weken geleden, het begin van een paleisrevolutie op. Niedermayer zegt daarom: „Zelfs als de FDP de kiesdrempel haalt, zou ik Rösler adviseren om terug te treden.”

Ook voor Die Linke, een fusiepartij van communisten en de afgescheiden linkervleugel van SPD, zijn de verkiezingen bepalend: halen zij de kiesdrempel niet, dan wordt het beeld bevestigd dat de partij in het westen van het land onbeduidend is. Voor de Piratenpartij, ten slotte, ziet het er in de jongste peilingen naar uit dat zij de kiesdrempel niet zullen halen. Daarmee zouden de kansen van deze vernieuwingsbeweging van internetgebruikers klein worden om dit najaar nationaal in te breken in het bestaande stelsel.

Hierom draait het zondag en niet om de onderwerpen waarover het lokale parlement feitelijk zeggenschap heeft: behalve over landbouw en veeteelt, is dat vooral op terrein van onderwijs. Maar de vraag of het curriculum van het gymnasium in Nedersaksen een jaar korter moet (het zogeheten turbo abi), boeit alleen een kleine groep ouders. Want ondertussen gaat de campagne nog maar over een thema: het drama dat zich aftekent rond Steinbrück.

Zo was de populaire talkshow Anne Will op de publieke omroep ZDF, woensdagavond, helemaal gewijd aan het ‘neerstorten’ van Steinbrück in de opiniepeilingen. Een PR-deskundige, Claus Kocks, voorspelde met grote zekerheid dat de SPD-leider komende maandag zijn terugtreden bekend zal maken. Een vertegenwoordiger van de linkervleugel van de SPD, Ralf Stegner, zette er een fles wijn op dat dit niet gaat gebeuren. Steinbrück heeft, volgens hem, slechts last van „roedelgedrag” van de media die niet over de inhoud berichten, maar alleen over de peilingen.

En, Norbert Bolz, een aan de CDU geaffilieerde hoogleraar mediawetenschappen, betoogde dat de steun van de SPD-top voor Steinbrück schijnheilig is omdat niemand in de partij gelooft dat de SPD nog kan winnen van de CDU van bondskanselier Angela Merkel, die nog nooit zo hoog in de peilingen heeft gestaan. Merkel die bovendien de twee belangrijkste thema’s van de nationale verkiezingen monopoliseert: de Europese monetaire crisis en de sociale kwestie. Bolz: „Duitsers vertrouwen erop dat Merkel het land uit de crisis kan leiden.”

Bovendien hebben Merkel en haar CDU zich meester gemaakt van de zogeheten ‘Agenda 2010: het pakket van sociaal-economische maatregelen, tien jaar geleden voorgesteld door de toenmalige SPD-bondskanselier Gerhard Schröder. Allerwegen wordt de huidige economische voorspoed van Duitsland mede toegeschreven aan het succes van dat programma, dat echter door de huidige SPD als ‘neo-liberaal’ wordt gekenschetst.

De wijze waarop de SPD-top afgelopen najaar uiteindelijk gekozen heeft voor Steinbrück, is mede debet aan het wegkwijnen van de partij in de peilingen. Partijvoorzitter Sigmar Gabriel en Bondsdagfractievoorzitter Frank-Walter Steinmeier haakten af als kandidaat-kanselier, waardoor Steinbrücks kandidatuur een negatief aureool kreeg: hij was derde keus.

Vervolgens stapelde hij de ene ongelukkige opmerking op de andere waardoor hij zich steeds verder vervreemde van zijn kiezers. Hij verdedigde extra inkomsten in het lezingencircuit, en zijn standpunt dat de bondskanselier te weinig verdient. Recent begon hij, net als de Amerikaanse president Barack Obama, huiskamerbezoeken af te leggen bij „gewone mensen”. Hij zei dat hij taart zou meenemen en een glaasje advocaat (Eierlikör) niet zou afslaan. Ogenblikkelijk ontstond „Eierlikörgate”: de eerste huiskamer werd volgens weekblad Stern niet door normale mensen bevolkt maar door partijgenoten. „Wie betaalt de eierlikeur?” kopte het blad.

Deze week ontkende de SPD dat er nog een wisseling kan komen van de lijsttrekker. Met als gevolg dat de geruchten versterkt werden dat Steinbrück volgende week met pensioen kan, als de SPD de verkiezingen in Nedersaksen verliest.

In de peilingen is Hannelore Kraft, de minister-president van Noordrijn-Westfalen, veruit de populairste SPD-politicus. Zij is deze week ook op campagne in Nedersaksen. Maar zo, zegt zij, „alleen om de lokale partijgenoten te helpen”.