Opa Hassan, boef uit Sovjet-school

De moord op een bejaarde peetvader in de Russische misdaad lijkt deel te zijn van een machtsstrijd om bouwprojecten in Sotsji.

Hubert Smeets

Eén van de laatste misdadigers die het vak nog geleerd hebben in de stalinistische Goelag is dood. Met de liquidatie gisteren van Aslan Oesojan, beter bekend als opa Hassan, nadert een tijdperk in het Wilde Oosten zijn einde. De era van de dieven die prestige ontleenden aan hun strafkampverleden en die in de late Sovjet-Unie en Rusland de misdaad domineerden.

Opa Hassan was met zijn 75 jaar een van de oudste maffiosi. Hij was in het milieu een ‘autoriteit’, zoals gelouterde misdadigers met ontzag worden genoemd. Hij stierf ook zo. Gisteren werd hij na de lunch in een restaurant, zijn ‘hoofdkwartier’ niet ver van de Nederlandse ambassade in Moskou, op straat gedood. Een sluipschutter nam hem uit de dakgoot van een naburig pand met een automatisch wapen onder vuur.

Aslan Oesojan, etnisch een Koerd, werd in 1937 geboren in Tbilisi, de van oudsher multiculturele hoofdstad van Sovjetrepubliek Georgië. Op jeugdige leeftijd werd hij voor het eerst vastgezet wegens diefstal. In de poststalinistische strafkampen werd hij vervolgens ingewijd in de criminele ‘broederschappen’ die in de Sovjet-Unie tot wasdom kwamen. Elke bende had zijn eigen codes, symboliek en hiërarchie. Ze heetten vor v zakone(‘dief in de wet’), naar de parallelle regels die in het milieu als eigen wetten werden gehandhaafd.

Ten tijde van partijleider Brezjnev kreeg de dievenwereld cultstatus. Gevangenistaal sloop in het keurige burgerlijke discours. Dichters en barden als Vladimir Vysotski en Aleksandr Rozenbaum werden met bajesliedjes populair.

Na de onttakeling van de Sovjet-Unie in 1989/91 vulden de ‘dieven in de wet’ het machtsvacuüm dat in de zieltogende staat ontstond. Aslan Oesojan sloeg zijn vleugels ook uit. Drugs, wapens, casino’s waren zijn handelswaar. De ‘dieven in de wet’ raakten steeds feller met elkaar in ‘oorlog’. Een aanslag op hem in de badplaats Sotsji mislukte in 1996. Twee jaar geleden ontsnapte hij weer net. De aanslagen leken onderdeel van een bendeoorlog met de 60-jarige Georgische ‘autoriteit’ Taro.

Volgens Russische media zijn bouwprojecten in Sotsji, waar in 2014 de Olympische Winterspelen plaatsvinden, nu de inzet van deze afrekeningen. Ondanks het imago dat president Poetin uitstraalt, heeft de Russische staat de georganiseerde misdaad niet onder controle.

    • Hubert Smeets