One: for the show

Amerikanen houden van schuldbesef. En het pad naar publieke vergiffenis loopt via Oprah Winfrey. Berouw als geldmachine.

Correspondent Verenigde Staten

Vier maanden nadat hem al zijn wielerzeges waren afgenomen ging Lance Armstrong eind december in retraite op Hawaii. Hij overlegde daar met zijn team van advocaten. Volgens Amerikaanse media met goede bronnen in zijn omgeving, zoals The Wall Street Journal, viel toen de beslissing: Armstrong wilde een publieke bekentenis afleggen over zijn dopegebruik. Hij liet Oprah Winfrey overkomen, en sprak af dat hij bij haar mocht biechten.

Lance Armstrong heeft een belang om naar buiten te treden. Hij is geschorst als triatleet. Die schorsing kan hij mogelijk ongedaan maken door open kaart te spelen. Daarbij is Armstrong een gevallen held, die lange tijd op handen werd gedragen door het Amerikaanse publiek. Zijn zwijgzaamheid heeft de zaak geen goed gedaan. Amerikanen houden van schuldbesef. Ze zijn meestal vergevingsgezind als iemand zijn zonden erkent en, beter nog, vergeving vraagt.

Het pad naar publieke vergiffenis loopt in de Verenigde Staten langs Oprah Winfrey. Ook zij heeft haar belangen. Haar media-imperium wankelt sinds ze is gestopt met haar talkshow. Ze richtte OWN op, het Oprah Winfrey Network: een kabelzender met slechte kijkcijfers. Grootste probleem is dat de zender bijna onvindbaar is tussen alle concurrenten. Winfrey zelf is er niet vaak te zien.

Zelden haalt OWN meer dan een miljoen kijkers, terwijl Winfrey gewend was aan tientallen miljoenen kijkers in de jaren tachtig en negentig. In 1993 keken negentig miljoen mensen naar haar interview met Michael Jackson.

Maandag ontmoetten Armstrong en Winfrey elkaar voor het interview dat vannacht wordt uitgezonden. Niet, zoals vooraf werd gelekt, bij Armstrong thuis, maar in een hotel. Armstrong wist een menigte journalisten en nieuwsgierigen voor zijn deur te misleiden door te gaan joggen. Hij keerde ongezien huiswaarts via de heg van de buren.

Vooraf werden geen voorwaarden gesteld, zegt zowel Armstrong als Winfreys management. Armstrong stuurde een sms naar persbureau AP met de tekst: „Ik heb haar gezegd dat ze kan doen wat ze wil, en ik zal haar vragen direct, eerlijk en openhartig beantwoorden”.

Winfrey zegt dat ze niet heeft betaald om het interview te krijgen. Maar adverteerders staan in de rij voor Armstrongs tv-bekentenis.

Armstrong weet dat hij een veilig podium heeft gekozen. Winfrey en Armstrong kennen elkaar goed en Winfrey heeft haar sympathie voor hem nooit verzwegen. In 2005 vroeg ze hem in haar talkshow: „Erken je zelf ook dat je een van de grootsten ooit bent?” Ze stelt geen kritische vragen – alleen maar lastig in Armstrongs dossier met grote juridische risico’s – maar biedt medeleven en een uithuilschouder.

In Amerika is de schuldbekentenis wijd geaccepteerd. Het is vaak een effectiever pad naar rehabilitatie dan blijven ontkennen. Auteur Susan Wise Bauer schrijft in het boek The art of public grovel (De kunst van de openbare zelfvernedering) uit 2009 dat geen zonde te erg is. Wie succesvol boete wil doen, moet aan twee voorwaarden voldoen: diep door het stof gaan en oprecht overkomen. Volgens haar komt dat deels door de protestantse traditie die ten grondslag ligt aan de Amerikaanse cultuur: ieder mens is zondig, en een oprecht schuldbesef kan iemand redden. Het kapitalistische systeem gunt iedereen die mislukt een tweede kans: falen hoort bij ondernemen. Ook moreel falen wordt uiteindelijk meestal vergeven.

Daarbij is het publiek aan openbare biechten gewend. Al in 1884 gaf president Grover Cleveland toe dat hij een buitenechtelijk kind had. Televisiedominee Jimmy Swaggart verscheen in 1988 huilend op tv en zei dat hij een relatie had gehad met een prostituee. Swaggart bleef aan als leider van zijn kerk, en viel pas drie jaar later na een nieuwe affaire. Marion Barry, burgemeester van Washington, werd gearresteerd terwijl hij crack rookte, ging naar de gevangenis, deed bewogen openbaar boete en werd herkozen voor een vierde termijn.

President Bill Clinton erkende in 1998, na een eerdere ontkenning, zijn affaire met Monica Lewinsky in een tv-toespraak. „Ik heb mensen misleid”, zei hij, „inclusief mijn eigen vrouw. Ik heb daar ten diepste spijt van”. De affaire beschadigde zijn tweede termijn flink, maar zijn latere populariteit leed er niet onder. Hij is nu een van de populairste (oud-)politici in eigen land.

Oprah Winfrey heeft het biechtgenre tot haar handelsmerk verheven. Toen ze nog een dagelijkse talkshow had, kwamen vele bekende Amerikanen bij haar biechten. Winfrey breekt gemakkelijk in tranen uit, en schildert haar gasten zo positief mogelijk af. Dat vergroot de kans dat het publiek de gevallen ster vergeving schenkt.

Zangeres Whitney Houston gaf in 2009 bij Winfrey toe dat ze drugs gebruikt had. In 1997 vertelde presentator Ellen DeGeneres voor het eerst over haar homoseksualiteit. Het was geen excuus, maar wel een controversieel thema.

Ook sporters in opspraak kunnen bij Winfrey terecht. Hardloopster Marion Jones (dopinggebruik) kwam in 2008 langs nadat ze uit de gevangenis was ontslagen, en bokser Mike Tyson (beet een deel van het oor af van tegenstander Evander Holyfield) ging in 2009 ter biecht.

Je moet wel luid genoeg sorry zeggen. Tyson ging door het stof en werd min of meer gerehabiliteerd. Jones bleef ontkennen dat ze bewust doping had gebruikt, en zei dat ze was misleid door haar omgeving. Winfrey en Jones kregen woedende reacties van pers en publiek. Lance Armstrong zal, als hij deze voorbeelden kent, weten dat het Oprah-effect alleen werkt als diep berouw geloofwaardig overkomt.