Opinie

    • Joyce Roodnat

Maar dit is geen vrouw, dit is een schilderij

‘La bohème’ in de regie van Lotte de Beer. Foto Olivier Middendorp

In de National Portrait Gallery in Londen hangt het eerste officiële portret van de hertogin van Cambridge. Mevrouw prins William van het Verenigd Koninkrijk. Kate Middleton, die als volkslieveling haar schoonmoeder opvolgde, wijlen Lady Diana. Iedereen is dol op Kate, dus dat portret zou een klapper moeten zijn. Maar de reacties zijn unaniem zuur. Want men had Kate mooier gedacht dan dit portret. Ze heeft wallen; ze is dik; ze ziet er oud uit; ze lacht met d’r mond, niet met d’r ogen. Nu ja, de gebruikelijke roddel als het over een vrouw gaat.

Maar dit is geen vrouw, dit is een schilderij. Een zogeheten fotorealistisch geschilderd portret, maar dat wil niet zeggen dat het zich voegt naar de gebruikelijke glamourfoto’s die Kate, in antwoord op de smaak van haar fans, neerzetten als een eeuwig 25-jarige filmster. Op dit schilderij staat een vrouw van 31, wat Kate is.

De Schot Paul Emsley deed wat een schilder hoort te doen: hij schilderde wat hij zag, niet wat ‘iedereen’ ziet. Had hij dat niet gedaan dan was hij een waardeloze schilder.

Een portret gaat niet over hoe iemand eruitziet, maar over hoe iemand ís. En hoe iemand is, dat ligt niet vast, dat wisselt. Het is de indruk van een ander, of van een groep anderen. In dit geval van de schilder Emsley. Hij zag in Kate een melancholieke vrouw, die op haar hoede is. In verwachting van haar eerste kind dus zonder veel puf om nog voor dartel veulen te worden versleten (maar dat kan weer een indruk van mij zijn).

Het wordt ’m allemaal niet in dank afgenomen. Want aangetrouwd of echt dat doet er niet toe, een prinses heeft automatisch deel aan de rozevingerige collectieve verstandsverbijstering, die geen afwijkende visie duldt. Haar portret wordt niet beoordeeld op de vraag of het een goed kunstwerk is, maar of het gehoorzaamt aan het hermelijnen zweem.

Bovendien doet weinig zo veel voor de ingebeelde schoonheid van gekroonde hoofden, als een vers gesloten huwelijk. Toen Juliana van Oranje nog prinses was, vonden tallozen haar plaatjesmooi, zeker net na haar huwelijk.

Ook los van zo’n huwelijk moeten kunstenaars hun plaats kennen. De hogelijk gewaardeerde Belgische kunstenaar Luc Tuymans schilderde koningin Beatrix, van hoofd tot voeten, en dat portret hangt op een ereplaats in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Maar net zo min als dat van Kate, beantwoordt dit schilderij aan het vereiste, stralende namaakwezen.

Tuymans zag een vertwijfelde bejaarde vrouw. Die schilderde hij dus, en daar wordt venijnig op gereageerd – dit is een belediging, zo willen ‘we’ onze vorstin niet zien. (Voor de goede orde, ik vind dit een prachtig doek. Heftig. Verwarrend. Ik kijk ernaar en zie iemand die ik denk te kennen, in het besef dat ik haar niet ken. En kijk ik langer dan voel ik me schuldig, zonder dat ik begrijp waaraan.)

De actrice Margarete Tiesel (1959) speelt de rol van haar leven in Paradies: Liebe, maar ze wordt geroemd als ‘moedig’. Want ze is vrouw, van middelbare leeftijd en dik. ‘En toch’ ging ze naakt. En dat niet alleen, ze vleide haar zware dijen, buik en billen in een verstrengeling met mooie, zwarte, ook naakte en, nu komt het, jonge jongens. Hoe dúrft ze.

Natuurlijk durfde ze dat. Dit is niet Margarete Tiesel. Dit is de actrice Tiesel in haar rol als een van de Europese vrouwen die zich in een Keniaans toeristenoord bedienen van de diensten van gelegenheidsgigolo’s. Regisseur Ulrich Seidl maakt duidelijk dat in de zucht naar betaalde liefde niets mannelijks de vrouwen vreemd is, inclusief decorumverlies en zelfbedrog. En Tiesel acteert die ideeën de film in. Dat doet ze magnifiek. Ze choqueert en ze ontroert. En zonder blijk van privégêne, want dan was ze geen goede actrice geweest. ‘In het echt’ is ze een leuke vrouw die er goed uitziet. Niettemin wordt er op haar gereageerd als door de peuter die niet onder zijn bed durft te kijken omdat hij denkt dat daar een monster zit. Omdat ze onverschrokken haar werk deed, krijgt ze dispensatie voor de eis dat een vrouw in de spotlights per definitie jong en mooi is (zie Kate), of dat we het er niet over hebben als ze dat niet is (zie Beatrix).

Zulke vrouwen verdienen beter. Leer dat van de kunsten.

    • Joyce Roodnat